مسجد جامع دهلی یا این که جامع مسجد یا این که مسجد عالمنما، مسجد قبا مشهد از مهم ترین مساجد هندوستان و اصلی ترین و زیباترین مساجد فقیه اسلام تا اواخر قرن ها بیستم بودهمیباشد.ابن بطوطه در سفرنامه خویش این مسجد را تحت عنوان مطرح ترین مسجد عالم تعریف و از نوادر زمان دانسته میباشد. تراس بیرونی مسجد از ماسه سنگ قرمز رنگ و دیوارها از سنگ قرمزرنگ و مرمر سیاه و سپید تشکیلشده و دارنده دو منار و سه گنبد آدرس مسجد قبا مشهد مرمرین اساسی و یکسری گنبد و مناره کوچکتر است.[۱]. ینا بر نوشته کتاب نقش پارسی بر احجار هند مسجد جامع دهلی میان سالهای ۱۶۵۰ تا ۱۶۵۶ میلادی/ ۱۰۶۰ تا ۱۰۶۶ هجری قمری به امر پادشاه عالم پنجمین امپراتور گورکانی هند و آفریننده تاج محل درست شده و روز عید فطر 1066 ق آیتم افتتاح قرار گرفتهمیباشد میباشد. این مسجد روبروی شماره تلفن مسجد قبا مشهد قلعه سرخ، در نصیب دهلی قدیم قراردارد و یکیاز مرکزها اساسی مسلمان ها در هند بهشمار میرود.
پادشاهدنیا افزون بر بناهای مهمی زیرا تاج محل و قلعه سرخ دهلی، یک سری مسجد اصلی دیگری را در آگرا، اجمر و لاهور ساختهمیباشد.[۲] طرح طبقات مسجد جامع بسیار به موتی مسجد یا این که مسجد مروارید در آگرا مشابهت داراست، ولی مسجد جامع بزرگتر از آن بوده و دارنده دو طبقه میباشد. نصیب اعظم این مسجد به انگیزه حجم زیربنایی که پادشاهدنیا برای آن برگزید ابعاد به آن اضافه شد.[۳]
امروزه از پلههای فرنگی مسجد برای جایگیری دکههای غذایی و دکانها هنرمندان خیابانی گزینه استعمال قرار میگیرد. بعدازظهر هنگام در شرقی مسجد به بازار فروش مرغ و ماکیان تبدیل می گردد. قبل از نزاع ۱۸۵۷ استقلال هندوستان مجاورت در جنوبی مسجد یک مکتب اسلامی قرار داشت که طی مبارزه استقلال هندوستان به طور کاملً تخریب شد. بازار گرانقدر چندی چوک به معنای میدان نقره در نصیب شمالی این مجسد قرار داشت که به وسیله عالم آرا بیگم دختر فرمانروا دنیا ساخته شد و یادآور هنر و فرهنگ بعدازظهر گورکانیان هند میباشد.[۳]
ویژگی ها
مسجد جامع دهلی دارنده دو محراب باشکوه و ایوان وسیعی میباشد که تحسین هر بینندهای را برمیانگیزد. مسجد رو به سمت غرب دارااست و هر سه طرف آن با ایوانهای طاقدار قوسی صورت پوشانده گردیده که درگاه ساختمان بلند مانند آن رو به راس مسجد قراردارد. این مسجد حدود ۸۰ متر ارتفاع و ۲۷ متر پهنا دارااست و سقف آن با سه گنبد پوشانده شده است. هرکدام از گنبدهای این مسجد با مرمرهای سیاه و سپید فعالیت گردیده البته گنبد بالایی آن با طلا و جواهرات پوشانده شده است.[۲] برای تشکیل داد این مسجد ۵۰۰۰ کارکنان به برهه زمانی بیش تر از ۶ سال عمل کردهاند.[۴]
دو مناره این مسجد دارنده ۴۰ متر طول میباشند که ۱۳۰ پله دارا هستند و با مرمر سپید و سنگ ماسه قرمزرنگ فرش گردیدهاند. در محوطه پشتی این مسجد نیز چهار مناره خرد که به منارههای جلویی مشابهت دارااست قرار گرفتهمیباشد.[۳]
محوطه فرنگی این مسجد میتواند بیش تر از ۲۵ هزار نمازگزار را در خویش مکان دهد [۲] این محوطه از طرف شرق، شمال و جنوب به سه ستون پلکان منتهی می گردد که تمامی با ماسه سنگهای قرمزرنگ تشکیلشدهاند. در شمالی مسجد ۳۹ پله، در جنوبی ۳۳ پله و در شرقی که محل ورود خانواده سلطنتی بوده ۳۵ پله داراست.[۳] غیر از این تالار نیز، شبستان اقامه نماز دیگری در مسجد قراردارد که حدود ۶۱ در ۲۷ متر مربع میباشد و هفت ورودی قوس دار داراست. ذیل گنبدهای مسجد سالنی قرار گرفته که ۱۰ ورودی قوسدار آن رو به سمت غرب میباشد و دیوارهای مسجد تا طول کمر با مرمر پوشانده گردیدهاند. کف مسجد با مرمر سیاه و سپید فرش گردیده و قسمتی که قرار میباشد سجاده هر نمازگزار باشد با سنگهای مرمر معین شده است. این سجادههای مرمرین از دید اندازه ۴۴/۹۱ سانتیمتر در ۵۰ سانتیمتر بوده و در در کل گویی ۸۹۹ سجاده سیاه مرمرین در کف مسجد جایگذاری شده است.[۳]
ازجمله شی ها باستانی که درین مسجد حفظ میگردد، قرآنی دیرین میباشد که روی پوست آهو مندرجمیباشد.[۲]
سنگ نوشته فارسی
در مسجد جامع دهلی مانند بقیه مسجدهای شبه مجموعه کشور ها سنگ نوشتههای فارسی وجود داراست 10 کتبیه فارسی بالای حیاطهای ورودی مسجد جامع دهلی این سنگ نوشته ها، به لهجه فارسی فصیح به خطّ نسخه ها مندرج و مشتمل بر ده منزل مربع مستطیل میباشد. گویش کتابت فارسی عصر صفوی میباشد که جملهها با آیهها قرانی در هم آمیخته میباشد. و هر منزل 4 سطر میباشد. در بالای ورودیهای قوسی صورت کتیبههایی از مرمر سپید قرار اعطا کرد که ۲/۱ متر ارتفاع و ۷۶ سانتیمتر پهنا دارااست که روی آن با مرمر سیاه حکاکی شده است. روی این کتیبهها تاریخ تشکیل داد مسجد حک و از فضائل و سلطنت پاد شاهعالم گفته شدهمیباشد. این کتیبهها به گویش فارسی و خط ثلث نورالله احمد میباشد که در سال ۱۰۶۰ ه.ق به طریق معرق سنگ ایفا شده است. مدل کتابت آنها همچون سنگ نوشتههای تاج محل میباشد.
مسجد جامع دهلی یا این که جامع مسجد یا این که مسجد عالمنما، مسجد قبا مشهد از مهم ترین مساجد هندوستان و اصلی ترین و زیباترین مساجد فقیه اسلام تا اواخر قرن ها بیستم بودهمیباشد.ابن بطوطه در سفرنامه خویش این مسجد را تحت عنوان مطرح ترین مسجد عالم تعریف و از نوادر زمان دانسته میباشد. تراس بیرونی مسجد از ماسه سنگ قرمز رنگ و دیوارها از سنگ قرمزرنگ و مرمر سیاه و سپید تشکیلشده و دارنده دو منار و سه گنبد آدرس مسجد قبا مشهد مرمرین اساسی و یکسری گنبد و مناره کوچکتر است.[۱]. ینا بر نوشته کتاب نقش پارسی بر احجار هند مسجد جامع دهلی میان سالهای ۱۶۵۰ تا ۱۶۵۶ میلادی/ ۱۰۶۰ تا ۱۰۶۶ هجری قمری به امر پادشاه عالم پنجمین امپراتور گورکانی هند و آفریننده تاج محل درست شده و روز عید فطر 1066 ق آیتم افتتاح قرار گرفتهمیباشد میباشد. این مسجد روبروی شماره تلفن مسجد قبا مشهد قلعه سرخ، در نصیب دهلی قدیم قراردارد و یکیاز مرکزها اساسی مسلمان ها در هند بهشمار میرود.
پادشاهدنیا افزون بر بناهای مهمی زیرا تاج محل و قلعه سرخ دهلی، یک سری مسجد اصلی دیگری را در آگرا، اجمر و لاهور ساختهمیباشد.[۲] طرح طبقات مسجد جامع بسیار به موتی مسجد یا این که مسجد مروارید در آگرا مشابهت داراست، ولی مسجد جامع بزرگتر از آن بوده و دارنده دو طبقه میباشد. نصیب اعظم این مسجد به انگیزه حجم زیربنایی که پادشاهدنیا برای آن برگزید ابعاد به آن اضافه شد.[۳]
امروزه از پلههای فرنگی مسجد برای جایگیری دکههای غذایی و دکانها هنرمندان خیابانی گزینه استعمال قرار میگیرد. بعدازظهر هنگام در شرقی مسجد به بازار فروش مرغ و ماکیان تبدیل می گردد. قبل از نزاع ۱۸۵۷ استقلال هندوستان مجاورت در جنوبی مسجد یک مکتب اسلامی قرار داشت که طی مبارزه استقلال هندوستان به طور کاملً تخریب شد. بازار گرانقدر چندی چوک به معنای میدان نقره در نصیب شمالی این مجسد قرار داشت که به وسیله عالم آرا بیگم دختر فرمانروا دنیا ساخته شد و یادآور هنر و فرهنگ بعدازظهر گورکانیان هند میباشد.[۳]
ویژگی ها
مسجد جامع دهلی دارنده دو محراب باشکوه و ایوان وسیعی میباشد که تحسین هر بینندهای را برمیانگیزد. مسجد رو به سمت غرب دارااست و هر سه طرف آن با ایوانهای طاقدار قوسی صورت پوشانده گردیده که درگاه ساختمان بلند مانند آن رو به راس مسجد قراردارد. این مسجد حدود ۸۰ متر ارتفاع و ۲۷ متر پهنا دارااست و سقف آن با سه گنبد پوشانده شده است. هرکدام از گنبدهای این مسجد با مرمرهای سیاه و سپید فعالیت گردیده البته گنبد بالایی آن با طلا و جواهرات پوشانده شده است.[۲] برای تشکیل داد این مسجد ۵۰۰۰ کارکنان به برهه زمانی بیش تر از ۶ سال عمل کردهاند.[۴]
دو مناره این مسجد دارنده ۴۰ متر طول میباشند که ۱۳۰ پله دارا هستند و با مرمر سپید و سنگ ماسه قرمزرنگ فرش گردیدهاند. در محوطه پشتی این مسجد نیز چهار مناره خرد که به منارههای جلویی مشابهت دارااست قرار گرفتهمیباشد.[۳]
محوطه فرنگی این مسجد میتواند بیش تر از ۲۵ هزار نمازگزار را در خویش مکان دهد [۲] این محوطه از طرف شرق، شمال و جنوب به سه ستون پلکان منتهی می گردد که تمامی با ماسه سنگهای قرمزرنگ تشکیلشدهاند. در شمالی مسجد ۳۹ پله، در جنوبی ۳۳ پله و در شرقی که محل ورود خانواده سلطنتی بوده ۳۵ پله داراست.[۳] غیر از این تالار نیز، شبستان اقامه نماز دیگری در مسجد قراردارد که حدود ۶۱ در ۲۷ متر مربع میباشد و هفت ورودی قوس دار داراست. ذیل گنبدهای مسجد سالنی قرار گرفته که ۱۰ ورودی قوسدار آن رو به سمت غرب میباشد و دیوارهای مسجد تا طول کمر با مرمر پوشانده گردیدهاند. کف مسجد با مرمر سیاه و سپید فرش گردیده و قسمتی که قرار میباشد سجاده هر نمازگزار باشد با سنگهای مرمر معین شده است. این سجادههای مرمرین از دید اندازه ۴۴/۹۱ سانتیمتر در ۵۰ سانتیمتر بوده و در در کل گویی ۸۹۹ سجاده سیاه مرمرین در کف مسجد جایگذاری شده است.[۳]
ازجمله شی ها باستانی که درین مسجد حفظ میگردد، قرآنی دیرین میباشد که روی پوست آهو مندرجمیباشد.[۲]
سنگ نوشته فارسی
در مسجد جامع دهلی مانند بقیه مسجدهای شبه مجموعه کشور ها سنگ نوشتههای فارسی وجود داراست 10 کتبیه فارسی بالای حیاطهای ورودی مسجد جامع دهلی این سنگ نوشته ها، به لهجه فارسی فصیح به خطّ نسخه ها مندرج و مشتمل بر ده منزل مربع مستطیل میباشد. گویش کتابت فارسی عصر صفوی میباشد که جملهها با آیهها قرانی در هم آمیخته میباشد. و هر منزل 4 سطر میباشد. در بالای ورودیهای قوسی صورت کتیبههایی از مرمر سپید قرار اعطا کرد که ۲/۱ متر ارتفاع و ۷۶ سانتیمتر پهنا دارااست که روی آن با مرمر سیاه حکاکی شده است. روی این کتیبهها تاریخ تشکیل داد مسجد حک و از فضائل و سلطنت پاد شاهعالم گفته شدهمیباشد. این کتیبهها به گویش فارسی و خط ثلث نورالله احمد میباشد که در سال ۱۰۶۰ ه.ق به طریق معرق سنگ ایفا شده است. مدل کتابت آنها همچون سنگ نوشتههای تاج محل میباشد.
قبل از رزرو مسجد قبا چه مواردی را بررسی کنیم؟