قیام زید بن علی قیامی بر ضد حکومت بنیامیه به رهبری زید بن علی بن حسین که در صفر سال ۱۲۲ق در طول حکومت هشام بن عبدالملک مصادف با عصر امامت امام راست گو(ع) فیس بخشید و به کشتهشدن زید و بخش اعظمی از یارانش انجامید. امام درستگو(ع) دراین قیام با زید ملازمت نکرد. در بررسی دلایل و تعبیر روش امام ششم شیعه ها درباره این قیام و اینکه موضع امام سیاست و آگاهی بوده یا این که از باب عدم تأیید قیام بوده و یا این که دلایل دیگر فی مابین عالمان شیعه اختلافاتی وجود مسجد قبا مشهد داراست.
در بالا اکثری از عموم کوفه و بخش ها دیگر با زید بن علی و فرستادگان وی بیعت کردند؛ البته با زندانی شدن عموم در مسجد کوفه، فقط ۳۰۰ بدن با قیام زید ملازمت کردند. قیام زید، چنانکه در تاریخ طبری آمده، شب چهارشنبه نخستین صفر ۱۲۲ قمری استارت شد و در روز اولیه با برد سپاه زید یاروهمدم بود، ولی در روز دوم و بعد از اضافه شدن تیراندازان به سپاه والی کوفه، سپاه زید باخت خورد و زید بن علی نیز زخمی شد. زید در سوم ماه صفر به عبارتی سال به شهیدشدن آدرس مسجد قبا مشهد رسید.
سازه به نقل از منابع، زید با علت خونخواهی امام حسین(ع)، دستور به مشهور و نهی از منکر و دریافت کردن خلافت از دست بنیامیه قیام کرد. عکس العمل نامناسب هشام بن عبدالملک، خلیفه اموی، با زید در حضور درباریان نیز از علتهای همت زید برای قیام نام برده میباشد. قیام اورا از مقدمات فروپاشی حکومت بنیامیه دانستهاند. همینطور عدم ملازمت و همراهی کوفیان، اقتدار نظامی حکومت اموی و کارداران نفوذی امویان، از علل نافرجامی قیام زید دانسته رزرو مسجد قبا مشهد شدهاست.
رهبر قیام
نوشتهعلمیٔ اساسی: زید بن علی
زید فرزند امام چهارم شیعهها میباشد. مامان زید ام ولد بود که مختار ثقفی اورا ۳۰ هزار درهم خرید و اورا به امام سجاد(ع) کادو کرد.[۱] تاریخ تولد زید به صدق معین وجود ندارد، ولی شهادتش در سال ۱۲۰،[۲] ۱۲۱ یا این که ۱۲۲ق نام شماره تلفن مسجد قبا مشهد برده میباشد.[۳]
زیدیان، زید بن علی را پنجمین امام خویش می دانند و فرقه زیدیه منسوب به اوست.[۴] زید از آن رو امام دانسته شد که بعداز شهید شدن امام حسین(ع)، برخی از علویان، قیام مسلحانه را یکیاز شروط امامت دانستند[۵] و بعد از شهید شدن زید، شیعیانی که معتقد به تفکر قیام به سیف و خروج علیه حکم دهنده ظالم بودند، اورا امام خوانده و به زیدیه پر اسم و رسم شدند.[۶]
استارت قیام و تغییرو تحول مجال آن
زید، به نقل تاریخ طبری، شب چهارشنبه اولیه صفر سال ۱۲۲ق را برای شروع قیام با یاران خویش قرار داده بود.[۷] البته قیام زودتر از موعد مقرر صورت بخشید. وی و یارانش، شامگاه سهروز شنبه از شهر بیرون شدند و خویش را برای نزاع فراهم کردند؛[۸] به این دلیل که یوسف بن قدمت، استاندار عراق، از رفتوآمدهای زید و دو بدن از یارانش استحضار یافته[۹] و به مأموران امرکرد آن ها را بازداشت نمایند. با این حالا، مأموران زید را نیافتند،[۱۰] البته اگاهی حاکمان از محل اقامت زید و دستگیری دو همپا مجاورت وی و احتمال حمله معاند باعث شد که زید و یارانش زودتر فراهم نزاع شوند.[۱۱]
ملازمت و همراهی نکردن بیعتکنندگان
هنگامی زید بن علی از مهاجرت شام به کوفه رسید، با استقبال عموم و درخواستهای قیام مواجه شد[۱۲] و بنابر نقل روحانی موءثر، افرادی که به دیدار وی رفتند، با وی بیعت کردند،[۱۳] ولی یک دیروز از خروج و استارت قیام، استاندار عراق به والی کوفه دستورداد عموم کوفه در مسجد عده شوند. والی بعداز احضار رهبران طوایف و بزرگان خویشاوندان به مسجد، در شهر گفت که کسی که به مسجد نیاید، خون وی مباح خواهد بود.[۱۴] در فیض از آن همگی، فقط ۳۰۰ نفر و بنابر نقلی کمتر از آن با زید بن علی ملازمت و همراهی کردند.[۱۵] در منابع آمده میباشد، در آن شب زید بن علی و یارانش، در کویر به راز برده و شعار یا این که منصور اَمِت راز میدادهاند.[۱۶]
به نقل طبری، روز سپس، زمانی زید با تعداد اندک یاران خویش مواجه شد و از زندانی شدن بزرگان خاندان در مسجد کوفه استحضار یافت، با ابراز تأسف و غم، بیعتکنندگان را معذور ندانست[۱۷] و آنها را اهل اهمال و نیرنگ خواند.[۱۸] هریکسری بنابر نقل طبری، بزرگان کوفه، قبل از آن قسمشکنی عموم کوفه در قبال امام علی(ع)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) را به زید بن علی یادآور گردیده و اورا از قیام بازداشته بودند.[۱۹]
بیعتکنندگان با زید بن علی، حدود پانزده هزار نفر از کوفیان دانسته گردیده[۲۰] که دربین آن ها اشخاصی از بزرگان کوفه مثلا سلمة بن کهیل، نصر بن خزیمه عبسی، و معاویة بن اسحاق بن زید بن حارثه نیز حضور داشتهاند.[۲۱] خلال این، شماری از عموم در مدائن، بصره، واسط، موصل، ری و جرجان نیز با فرستادگان زید بن علی بیعت کرده بودند.[۲۲] درحالتی که گفتگوی زید بن علی با سلمة بن کهیل، از بزرگان کوفه را مبنای تعداد بیعتکنندگان در اختیار بگذاریم، ۴۰ هزار بدن با وی عهدوپیمان بسته بودهاند.[۲۳] در گزارش دیگری از ابوالفرج اصفهانی، از اعلام حفاظت ۱۰۰ هزار اهل جنگ نیز صحبت رفته میباشد.[۲۴] ابوالفرج اصفهانی همینطور از امداد مالی ابوحنیفه، فقیه اهل سنت و محورگذار مذهب حنفی، به زید بن علی خبر داده میباشد.[۲۵]
قیام زید بن علی قیامی بر ضد حکومت بنیامیه به رهبری زید بن علی بن حسین که در صفر سال ۱۲۲ق در طول حکومت هشام بن عبدالملک مصادف با عصر امامت امام راست گو(ع) فیس بخشید و به کشتهشدن زید و بخش اعظمی از یارانش انجامید. امام درستگو(ع) دراین قیام با زید ملازمت نکرد. در بررسی دلایل و تعبیر روش امام ششم شیعه ها درباره این قیام و اینکه موضع امام سیاست و آگاهی بوده یا این که از باب عدم تأیید قیام بوده و یا این که دلایل دیگر فی مابین عالمان شیعه اختلافاتی وجود مسجد قبا مشهد داراست.
در بالا اکثری از عموم کوفه و بخش ها دیگر با زید بن علی و فرستادگان وی بیعت کردند؛ البته با زندانی شدن عموم در مسجد کوفه، فقط ۳۰۰ بدن با قیام زید ملازمت کردند. قیام زید، چنانکه در تاریخ طبری آمده، شب چهارشنبه نخستین صفر ۱۲۲ قمری استارت شد و در روز اولیه با برد سپاه زید یاروهمدم بود، ولی در روز دوم و بعد از اضافه شدن تیراندازان به سپاه والی کوفه، سپاه زید باخت خورد و زید بن علی نیز زخمی شد. زید در سوم ماه صفر به عبارتی سال به شهیدشدن آدرس مسجد قبا مشهد رسید.
سازه به نقل از منابع، زید با علت خونخواهی امام حسین(ع)، دستور به مشهور و نهی از منکر و دریافت کردن خلافت از دست بنیامیه قیام کرد. عکس العمل نامناسب هشام بن عبدالملک، خلیفه اموی، با زید در حضور درباریان نیز از علتهای همت زید برای قیام نام برده میباشد. قیام اورا از مقدمات فروپاشی حکومت بنیامیه دانستهاند. همینطور عدم ملازمت و همراهی کوفیان، اقتدار نظامی حکومت اموی و کارداران نفوذی امویان، از علل نافرجامی قیام زید دانسته رزرو مسجد قبا مشهد شدهاست.
رهبر قیام
نوشتهعلمیٔ اساسی: زید بن علی
زید فرزند امام چهارم شیعهها میباشد. مامان زید ام ولد بود که مختار ثقفی اورا ۳۰ هزار درهم خرید و اورا به امام سجاد(ع) کادو کرد.[۱] تاریخ تولد زید به صدق معین وجود ندارد، ولی شهادتش در سال ۱۲۰،[۲] ۱۲۱ یا این که ۱۲۲ق نام شماره تلفن مسجد قبا مشهد برده میباشد.[۳]
زیدیان، زید بن علی را پنجمین امام خویش می دانند و فرقه زیدیه منسوب به اوست.[۴] زید از آن رو امام دانسته شد که بعداز شهید شدن امام حسین(ع)، برخی از علویان، قیام مسلحانه را یکیاز شروط امامت دانستند[۵] و بعد از شهید شدن زید، شیعیانی که معتقد به تفکر قیام به سیف و خروج علیه حکم دهنده ظالم بودند، اورا امام خوانده و به زیدیه پر اسم و رسم شدند.[۶]
استارت قیام و تغییرو تحول مجال آن
زید، به نقل تاریخ طبری، شب چهارشنبه اولیه صفر سال ۱۲۲ق را برای شروع قیام با یاران خویش قرار داده بود.[۷] البته قیام زودتر از موعد مقرر صورت بخشید. وی و یارانش، شامگاه سهروز شنبه از شهر بیرون شدند و خویش را برای نزاع فراهم کردند؛[۸] به این دلیل که یوسف بن قدمت، استاندار عراق، از رفتوآمدهای زید و دو بدن از یارانش استحضار یافته[۹] و به مأموران امرکرد آن ها را بازداشت نمایند. با این حالا، مأموران زید را نیافتند،[۱۰] البته اگاهی حاکمان از محل اقامت زید و دستگیری دو همپا مجاورت وی و احتمال حمله معاند باعث شد که زید و یارانش زودتر فراهم نزاع شوند.[۱۱]
ملازمت و همراهی نکردن بیعتکنندگان
هنگامی زید بن علی از مهاجرت شام به کوفه رسید، با استقبال عموم و درخواستهای قیام مواجه شد[۱۲] و بنابر نقل روحانی موءثر، افرادی که به دیدار وی رفتند، با وی بیعت کردند،[۱۳] ولی یک دیروز از خروج و استارت قیام، استاندار عراق به والی کوفه دستورداد عموم کوفه در مسجد عده شوند. والی بعداز احضار رهبران طوایف و بزرگان خویشاوندان به مسجد، در شهر گفت که کسی که به مسجد نیاید، خون وی مباح خواهد بود.[۱۴] در فیض از آن همگی، فقط ۳۰۰ نفر و بنابر نقلی کمتر از آن با زید بن علی ملازمت و همراهی کردند.[۱۵] در منابع آمده میباشد، در آن شب زید بن علی و یارانش، در کویر به راز برده و شعار یا این که منصور اَمِت راز میدادهاند.[۱۶]
به نقل طبری، روز سپس، زمانی زید با تعداد اندک یاران خویش مواجه شد و از زندانی شدن بزرگان خاندان در مسجد کوفه استحضار یافت، با ابراز تأسف و غم، بیعتکنندگان را معذور ندانست[۱۷] و آنها را اهل اهمال و نیرنگ خواند.[۱۸] هریکسری بنابر نقل طبری، بزرگان کوفه، قبل از آن قسمشکنی عموم کوفه در قبال امام علی(ع)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) را به زید بن علی یادآور گردیده و اورا از قیام بازداشته بودند.[۱۹]
بیعتکنندگان با زید بن علی، حدود پانزده هزار نفر از کوفیان دانسته گردیده[۲۰] که دربین آن ها اشخاصی از بزرگان کوفه مثلا سلمة بن کهیل، نصر بن خزیمه عبسی، و معاویة بن اسحاق بن زید بن حارثه نیز حضور داشتهاند.[۲۱] خلال این، شماری از عموم در مدائن، بصره، واسط، موصل، ری و جرجان نیز با فرستادگان زید بن علی بیعت کرده بودند.[۲۲] درحالتی که گفتگوی زید بن علی با سلمة بن کهیل، از بزرگان کوفه را مبنای تعداد بیعتکنندگان در اختیار بگذاریم، ۴۰ هزار بدن با وی عهدوپیمان بسته بودهاند.[۲۳] در گزارش دیگری از ابوالفرج اصفهانی، از اعلام حفاظت ۱۰۰ هزار اهل جنگ نیز صحبت رفته میباشد.[۲۴] ابوالفرج اصفهانی همینطور از امداد مالی ابوحنیفه، فقیه اهل سنت و محورگذار مذهب حنفی، به زید بن علی خبر داده میباشد.[۲۵]

آدرس مسجد قبا مشهد؛ مسیر دسترسی، موقعیت مکانی و نکات مهم قبل از مراجعه