دانش رجال دانشی از زیرشاخههای علم ها حدیث میباشد که به از گواهی و اعتبار حدیث دعوا مینماید. در دانش رجال به تحقیق وضع و اوصاف راویان حدیث و ذکر اصول و قواعد عامه مربوط به اعتبار روایات میپرازد. عالمان شیعه و اهلسنت در کلیه روزگار بر ضبط صفات راویان و نوشتن کتابهای رجالی تاکید داشتند. التفات دانش رجال به دلیل فهم و شعور حرف معصومین، استنباط احکام دینی و حل تعارض دربین احادیث میباشد. بعضا اخباریان با برهان به قطعی الصدور بودن احادیث و عدم دستیابی جدا از گفتار رجالیان، نیاز به دانش رجال را منکر گردیدهاند. در مقابل اصولیون و اخباریان معتدل، اشکالات را پاسخ داده و بر نیاز به دانش رجال تاکید مسجد قبا مشهد داراهستند.
محتوای دانش رجال دارنده سه قسمت کلی میباشد؛ مقدمات مشاجره و برخی نکات رجالی، جرح و تعدیل و پژوهش صفات راوی، قواعد کلی و اصول دانش آدرس مسجد قبا مشهد رجال.
برقی، کشی، نجاشی و روحانی طوسی از اولی علمایی میباشند که به دانش رجال اعتنا داشته و اصول نخستین دانش رجال را نگاشتهاند. از قرن ۱۴ق کتابت معجمهای رجالی ترویج یافت که جامعترین آنان معجم رجال حدیث تاثیر سید ابوالقاسم خوئی رزرو مسجد قبا مشهد میباشد.
تمجید و تمایز با علم ها شبیه
دانش رجال دانشی میباشد که به معرفی اوضاع راویان بنا شده در سلسله گواهی از جهت اعتبار و عدم اعتبار احادیثشان میپردازد.[۱] در متن ها قدیمی اهلسنت نیز از دانش رجال با اصطلاحاتی مانند جرح و تعدیل، تاریخ رواة الحدیث، الطبقات، طبقات رواة الحدیث و طبقات المحدثین، تعبیر و تفسیر شماره تلفن مسجد قبا مشهد شدهاست.[۲]
حدیث پژوهان سه دانش رجال، تراجم و درایه را از جهاتی به هم مشابه میدانند اما در فرق دربین این علم ها اینگونه گفتهاند:[۳]
تفاوت رجال و تراجم: دانش رجال از اوضاع و احوال راویان سلسهمدرک روایات از جهت وثاقت و بقیه موردها مشاجره مینماید؛ البته دانش تراجم اوضاع شخصیتها را نظارت مینماید خواه راوی باشد یا این که نباشد.[۴] به نقل از جعفر سبحانی علمای دیرین این دو دانش را باطن در هم گفت و گو میکردند و شاید اولی نفری که در میان این دو دانش تفکیک کرد روضه خوان حر عاملی باشد که کتاب أمل الآمل علماء جبل ادله را نوشت.[۵]
تفاوت رجال و درایه: دانش رجال و درایه از شاخههای دانش حدیث میباشند با این تفاوت که دانش رجال از مدرک حدیث و دانش درایه از متن آن گفت و گو مینماید.[۶]
مقام و عنایت
بنابر گفته جعفر سبحانی، عالمان شیعه و اهلسنت در همگی زمانه بر ضبط صفات راویان و نوشتن کتابهای رجالی تاکید داشتند و این آرم از التفات دانش رجال در ادراک علم ها فقهی دارااست.[۷] وی نظرها علما در نیاز به دانش رجال را در سه گزینه گروه بندی نموده است.[۸]
دانش رجال از مقدمات استنباط احکام فقاهتی میباشد و مداقه آن به حدی میباشد که سوای به کارگیری از دانش رجال، استنباط اکثری از احکام فقاهتی ممکن وجود ندارد.[۹] اصولیان و بهویژه فاضل تونی و محمدباقر بهبهانی در قبال مدعای اخباریان ایستادند و بعداز آن مباحث نظری به دانش رجال خط مش یافت.
در استنباط احکام دینی هیچ نیازی به دانش رجال وجود ندارد.[۱۰] برخی اخباریان نیاز به دانش رجال را رد کرده و ادله بیان سندها را در کتابهای دارای اعتبار حدیثی، تبرک و دفع ادعای معارضان بر بیمبنا بودن روایات شیعه دانستهاند.[۱۱]
گروهی دیگر از فقها دربارهی احادیث معروف، نیاز به دانش رجال را قبول ندارند اما نسبت به بقیه احادیث، رجال را مؤثر در استباط احکام میدانند.[۱۲]
نفی نیاز به دانش رجال بوسیله اخباریان
استرآبادی و اخباریان نیاز به دانش رجال را رد کرده[۱۳] و دلایلی بیان کردهاند که به عنوان مثال آنان:
صدق روایات کتاب ها اربعه: استرآبادی تمامی روایات کتاب ها اربعه شیعه را درست می داند و لازمه این داعیه بینیازی از دانش رجال میباشد.[۱۴] بعضا اخباریان بالاتر رفتهاند و کلیه احادیث جان دار در منابع شیعی را قطعی الصدور یا این که دستکم، دارای اعتبار دانستهاند.[۱۵]
عدم اعتبار طریقه رجالیان: طریقه رجالیان، یا این که حیث اجتهادی آنها میباشد که دراینصورت برای بقیه افراد حجتی ندارد زیرا تاسی در مباحث رجالی عامل فقهی ندارد. یااینکه نظرشان نوعی شهید شدن میباشد و از آنجا که شهیدشدن بایستی حسی باشد و از طرفی اقوال رجالیون از روی دیدار و شنیدار وجود ندارد پس شهیدشدن حدسی میباشد و اعتبار ندارد.
شهید شدن صاحبان کتاب ها روایی: در حالتی که شهید شدن رجالیان بر وثاقت اشخاص دارای اعتبار باشد، شهیدشدن صاحبان کتابهای دارای اعتبار درباره راویان نیز دارای اعتبار میباشد[۱۶]و صاحبان کتابها در پیشگفتار بر صدق روایات شهیدشدن دادهاند.[۱۷]
نفی هدف دانش رجال: در صورتی مقصود از دانش رجال، در نظر گرفتن و گمان بوده، از اولیه نتایج بوده و علم آموزی نتیجه ها میباشد و در حالتیکه خواسته دانش قطعی میباشد که جنس دانش رجال جز شک و تردید و گمان چیزی وجود ندارد.[۱۸]
تجسس در اوضاع و احوال در دانش رجال: اخباریان جستجوهای رجالی نیازمند ذکر عیوب راویان و تجسس در حال و روز آنها می دانند[۱۹] و تجسس درین کارها، گناه میباشد.[۲۰]
عدم ثابت عدل و داد هنگام نقل در رجال: از نگرش اخباریان، بعد از آن دانش به عدل و داد راوی بها داراست که در هنگام نقل قصه نیز عادل باشد و دانش رجال فقط عدل و داد راوی را -خیر عدل و داد هنگام نقل را- ثابت مینماید.[۲۱]
اختلاف معنای عدل و داد در نزد رجالیان: اختلاف رجالیان به معنی عدل و داد، موجب عدم متکی بودن به اقوال آن ها درباره عدل و داد و عدمعدل و داد راویان میباشد.[۲۲]
نادرستی متکی بودن رجالیان به آراء رجالیان متقدم غیر امامی: گاهی رجالیان به آراء متقدمان غیرامامی استناد کردهاند مانند ابنعُقده زیدی و علی بن حسن بن فَضّال فَطَحی و این خطا میباشد.[۲۳]
دانش رجال دانشی از زیرشاخههای علم ها حدیث میباشد که به از گواهی و اعتبار حدیث دعوا مینماید. در دانش رجال به تحقیق وضع و اوصاف راویان حدیث و ذکر اصول و قواعد عامه مربوط به اعتبار روایات میپرازد. عالمان شیعه و اهلسنت در کلیه روزگار بر ضبط صفات راویان و نوشتن کتابهای رجالی تاکید داشتند. التفات دانش رجال به دلیل فهم و شعور حرف معصومین، استنباط احکام دینی و حل تعارض دربین احادیث میباشد. بعضا اخباریان با برهان به قطعی الصدور بودن احادیث و عدم دستیابی جدا از گفتار رجالیان، نیاز به دانش رجال را منکر گردیدهاند. در مقابل اصولیون و اخباریان معتدل، اشکالات را پاسخ داده و بر نیاز به دانش رجال تاکید مسجد قبا مشهد داراهستند.
محتوای دانش رجال دارنده سه قسمت کلی میباشد؛ مقدمات مشاجره و برخی نکات رجالی، جرح و تعدیل و پژوهش صفات راوی، قواعد کلی و اصول دانش آدرس مسجد قبا مشهد رجال.
برقی، کشی، نجاشی و روحانی طوسی از اولی علمایی میباشند که به دانش رجال اعتنا داشته و اصول نخستین دانش رجال را نگاشتهاند. از قرن ۱۴ق کتابت معجمهای رجالی ترویج یافت که جامعترین آنان معجم رجال حدیث تاثیر سید ابوالقاسم خوئی رزرو مسجد قبا مشهد میباشد.
تمجید و تمایز با علم ها شبیه
دانش رجال دانشی میباشد که به معرفی اوضاع راویان بنا شده در سلسله گواهی از جهت اعتبار و عدم اعتبار احادیثشان میپردازد.[۱] در متن ها قدیمی اهلسنت نیز از دانش رجال با اصطلاحاتی مانند جرح و تعدیل، تاریخ رواة الحدیث، الطبقات، طبقات رواة الحدیث و طبقات المحدثین، تعبیر و تفسیر شماره تلفن مسجد قبا مشهد شدهاست.[۲]
حدیث پژوهان سه دانش رجال، تراجم و درایه را از جهاتی به هم مشابه میدانند اما در فرق دربین این علم ها اینگونه گفتهاند:[۳]
تفاوت رجال و تراجم: دانش رجال از اوضاع و احوال راویان سلسهمدرک روایات از جهت وثاقت و بقیه موردها مشاجره مینماید؛ البته دانش تراجم اوضاع شخصیتها را نظارت مینماید خواه راوی باشد یا این که نباشد.[۴] به نقل از جعفر سبحانی علمای دیرین این دو دانش را باطن در هم گفت و گو میکردند و شاید اولی نفری که در میان این دو دانش تفکیک کرد روضه خوان حر عاملی باشد که کتاب أمل الآمل علماء جبل ادله را نوشت.[۵]
تفاوت رجال و درایه: دانش رجال و درایه از شاخههای دانش حدیث میباشند با این تفاوت که دانش رجال از مدرک حدیث و دانش درایه از متن آن گفت و گو مینماید.[۶]
مقام و عنایت
بنابر گفته جعفر سبحانی، عالمان شیعه و اهلسنت در همگی زمانه بر ضبط صفات راویان و نوشتن کتابهای رجالی تاکید داشتند و این آرم از التفات دانش رجال در ادراک علم ها فقهی دارااست.[۷] وی نظرها علما در نیاز به دانش رجال را در سه گزینه گروه بندی نموده است.[۸]
دانش رجال از مقدمات استنباط احکام فقاهتی میباشد و مداقه آن به حدی میباشد که سوای به کارگیری از دانش رجال، استنباط اکثری از احکام فقاهتی ممکن وجود ندارد.[۹] اصولیان و بهویژه فاضل تونی و محمدباقر بهبهانی در قبال مدعای اخباریان ایستادند و بعداز آن مباحث نظری به دانش رجال خط مش یافت.
در استنباط احکام دینی هیچ نیازی به دانش رجال وجود ندارد.[۱۰] برخی اخباریان نیاز به دانش رجال را رد کرده و ادله بیان سندها را در کتابهای دارای اعتبار حدیثی، تبرک و دفع ادعای معارضان بر بیمبنا بودن روایات شیعه دانستهاند.[۱۱]
گروهی دیگر از فقها دربارهی احادیث معروف، نیاز به دانش رجال را قبول ندارند اما نسبت به بقیه احادیث، رجال را مؤثر در استباط احکام میدانند.[۱۲]
نفی نیاز به دانش رجال بوسیله اخباریان
استرآبادی و اخباریان نیاز به دانش رجال را رد کرده[۱۳] و دلایلی بیان کردهاند که به عنوان مثال آنان:
صدق روایات کتاب ها اربعه: استرآبادی تمامی روایات کتاب ها اربعه شیعه را درست می داند و لازمه این داعیه بینیازی از دانش رجال میباشد.[۱۴] بعضا اخباریان بالاتر رفتهاند و کلیه احادیث جان دار در منابع شیعی را قطعی الصدور یا این که دستکم، دارای اعتبار دانستهاند.[۱۵]
عدم اعتبار طریقه رجالیان: طریقه رجالیان، یا این که حیث اجتهادی آنها میباشد که دراینصورت برای بقیه افراد حجتی ندارد زیرا تاسی در مباحث رجالی عامل فقهی ندارد. یااینکه نظرشان نوعی شهید شدن میباشد و از آنجا که شهیدشدن بایستی حسی باشد و از طرفی اقوال رجالیون از روی دیدار و شنیدار وجود ندارد پس شهیدشدن حدسی میباشد و اعتبار ندارد.
شهید شدن صاحبان کتاب ها روایی: در حالتی که شهید شدن رجالیان بر وثاقت اشخاص دارای اعتبار باشد، شهیدشدن صاحبان کتابهای دارای اعتبار درباره راویان نیز دارای اعتبار میباشد[۱۶]و صاحبان کتابها در پیشگفتار بر صدق روایات شهیدشدن دادهاند.[۱۷]
نفی هدف دانش رجال: در صورتی مقصود از دانش رجال، در نظر گرفتن و گمان بوده، از اولیه نتایج بوده و علم آموزی نتیجه ها میباشد و در حالتیکه خواسته دانش قطعی میباشد که جنس دانش رجال جز شک و تردید و گمان چیزی وجود ندارد.[۱۸]
تجسس در اوضاع و احوال در دانش رجال: اخباریان جستجوهای رجالی نیازمند ذکر عیوب راویان و تجسس در حال و روز آنها می دانند[۱۹] و تجسس درین کارها، گناه میباشد.[۲۰]
عدم ثابت عدل و داد هنگام نقل در رجال: از نگرش اخباریان، بعد از آن دانش به عدل و داد راوی بها داراست که در هنگام نقل قصه نیز عادل باشد و دانش رجال فقط عدل و داد راوی را -خیر عدل و داد هنگام نقل را- ثابت مینماید.[۲۱]
اختلاف معنای عدل و داد در نزد رجالیان: اختلاف رجالیان به معنی عدل و داد، موجب عدم متکی بودن به اقوال آن ها درباره عدل و داد و عدمعدل و داد راویان میباشد.[۲۲]
نادرستی متکی بودن رجالیان به آراء رجالیان متقدم غیر امامی: گاهی رجالیان به آراء متقدمان غیرامامی استناد کردهاند مانند ابنعُقده زیدی و علی بن حسن بن فَضّال فَطَحی و این خطا میباشد.[۲۳]

آدرس مسجد قبا مشهد؛ مسیر دسترسی، موقعیت مکانی و نکات مهم قبل از مراجعه