محمد بن علی بن شهرآشوب سَرَاو مازندرانی (۴۸۸ق-۵۸۸ق) پر اسم و رسم به ابنشهرآشوب، دانا، مفسّر و محدّث شیعه در قرن ششم هجری قمری و تالیف کننده کتابهایی همانند مناقب آلابیطالب و معالم العلماء هست. روحانی حر عاملی وی را جامع کلیهی نیکیها در دانش، وقار، ثقه، رجال، حدیث و شعر معرفی مینماید. و بعضا هم فخر شیعه دانستهاند. حتی علمای اهل سنت هم اورا سرآمد در دانش قرآن، حدیث، اصول و لغت مسجد قبا مشهد می دانند.
افرادی اورا اهل ساری و محل ولادتش را مازندران و یا این که بغداد دانستهاند. وی بعداز زد خورد با حکمران مازندران راهی بغداد شد او بعداز مدتی اقامت، در سال ۵۶۷ هجری قمری به حِلّه رفت و در آنجا به درس دادن درگیر شد و سرنوشت در سال ۵۷۳ قمری راهی حلب شد وتا انتها قدمت در آنجا آدرس مسجد قبا مشهد ماند.
وی پیش استادانی همانند روضه خوان طبرسی، قطبالدین راوندی، ابوالحسن علی بیهقی و دیگر اساتید حصول دانش کرد و شاگردانی برای مثال؛ ابن زهره، علی بن شعره حِلّی و یحیی بن علی حَلَبی و دیگر شاگردانی را تربیت کرد. وبه گفته بعضا از محققین، او سرنوشت در سال ۵۸۸ قمری در شهر حلب در سپری شد و در بالای جبل جوشن به خاک رزرو مسجد قبا مشهد ودیعت شد.
به دنیا آمدن و نسب
ابنشهرآشوب در سال ۴۸۸ق و سازه بر قولی در سال ۴۸۹ق متولد شد.[۱] جمعای او را اصالتاً اهل ساری[۲] دانسته و گفتهاند تولد او در مازندران بوده میباشد، [۳] ولی بعضا قائل به تولد او در بغداد شماره تلفن مسجد قبا مشهد گردیدهاند.[۴]
آقابزرگ تهرانی در کتاب مصفی المقال فی دانش الرجال، جد اورا شيخ شهرآشوب بن كياكی، از عموم ساری و از شاگردان نامی و ممتاز روضه خوان طوسی معرفی نموده است.[۵] پدرش شيخ علی فرزند شيخ شهرآشوب نيز از فقيهان و محدثان فاضل و از محققان شیعه معرفی گردیدهاست.[۶]
سفرها
او درپی زد خورد با حکمران مازندران، راهی بغداد شد[۷] و در آنجا به وعظ و درس دادن درگیر شد و چنان مقبولیت یافت که مقتفی عباسی خلیفه وقت به او خلعت پوشاند.[۸] او بعد از مدتی اقامت در بغداد، در سال ۵۶۷ق به حله رفت و در آنجا به درس دادن پرداخت.[۹] درین مهاجرت ابنادریس حلی و ابنبطریق از او قصه شنیدند. [۱۰]
ابنشهرآشوب در سال ۵۷۳ق به حلب رفت که در آن مجال مقر حمدانیان و پناهگاه شیعه ها بود. او تا انتها قدمت در حلب ماند.[۱۱]
مقام علمی ابنشهرآشوب
اساتید
روحانی عباس قمی، استادان ابنشهرآشوب را اینسیرتکامل ذکر شده میباشد:
روضه خوان شهر آشوب (جدش)
روضه خوان علی (پدرش)
فتال نیشابوری مالک کتاب روضة الواعظین
روضه خوان طبرسی مالک مجمع البیان
ابومنصور طبرسی صاحب و مالک الاحتجاج
ابوالفتوح رازی صاحب و مالک تعبیر و تفسیر روض الجنان
عبدالجلیل قزوینی رازی مالک کتاب النقض
ابوالفتح آمدی
قطبالدین راوندی صاحب و مالک کتاب الخرائج و الجرائح
جارالله زمخشری صاحب و مالک تعبیر و تفسیر کشاف
ابوالحسن علی بیهقی دارای اسم و رسم به ابنفندق.[۱۲]
شاگردان
شاگردان ابنشهرآشوب از این قرار میباشد:
سید محمد بن زهره حلبی پر اسم و رسم به ابنزهره
روحانی الدین ابوالحسن علی بن شعره حلی
یحیی بن بطریق
تاج الدین دربی
روضه خوان یحیی سوراوی
یحیی بن ابی حلبی
سید کمال الدین حیدرحسینی.[۱۳]
مناقب آل ابی طالب
تألیفات و اثر ها
بعضا از اثر ها ابن شهر آشوب بدین قرار میباشد:
متشابه القرآن و مختلفه
مناقب آل ابی طالب
معالم العلماء
مثالب النواصب
مائدة الفائده
امثال فی الامثال
الاوصاف
المنهاج الجدیده
انساب آل ابی طالب
نُخَب الاخبار الخصائص الفاطمیه
ذکر التنزیل
الموالید
المخزون المکنون فی عیون الفنون
الطرائف فی الحدود و الحقائق
الحاوی
الفصول فی النحو.[۱۴]
وفات
عکسی دیرین از جبل الجوشن محل به خاک تفویض ابنشهرآشوب در حلب - سال ۱۹۶۲م
ابنشهرآشوب در شب آدینه ۲۲ شعبان سال ۵۸۸ق در شهر حلب درگذشت و در قله کوه دارای شهرت به جَبَل جوشن به خاک ودیعه شد.[۱۵] از نگرش شیعهها حلب این جای مدفن محسن السقط فرزند امام حسین(ع) میباشد.[۱۶] و به مشهد السقط شناخته می گردد.[۱۷]
مقبرهای در شهر بابل بنام ملا محمد بن شهرآشوب آوازه دارااست که همانندی اسمی با ابنشهرآشوب داراست. دقیقا معین وجود ندارد بقاع ملامحمد بن شهر آشوب به چه کسی وابستگی دارااست و این بقاع مدفن چه فرد یا این که شخصی میباشد. پزشک منوچهر ستوده در کتاب «از آستارا تا استارآباد» (جلد چهارم) در این زمینه آورده میباشد:
«مطلقا این حرم مرقد روحانی رشیدالدین ابوجعفر محمدبن علی بن شهر آشوب السروی وجود ندارد که از فحول و علما قرن ششم قمری و اهل ساری بوده و در طی المتقی (۵۵۵ – ۵۳۰) در بغداد بر منبر میرفت، چون او به حلب مسافرت کرد و تا نقطه پایان قدمت در آنجا بود و در شعبان سال ۵۷۹ق. رخت به سرای باقی کشید و همانجا در دامنه کوه جوشن در مشهد محسن السقط بن حسین بن علی به خاک امانت شد.»
شاید این بقعه مرقد بابا وی باشد که علی اسم داشت و پسر شهر آشوب بود، یا این که فرد دیگری از مردان این خویشاوندان میباشد که دارای اسم و رسم به شهر آشوب یا این که ابن شهرآشوب بودهاند.[۱۸]
محمد بن علی بن شهرآشوب سَرَاو مازندرانی (۴۸۸ق-۵۸۸ق) پر اسم و رسم به ابنشهرآشوب، دانا، مفسّر و محدّث شیعه در قرن ششم هجری قمری و تالیف کننده کتابهایی همانند مناقب آلابیطالب و معالم العلماء هست. روحانی حر عاملی وی را جامع کلیهی نیکیها در دانش، وقار، ثقه، رجال، حدیث و شعر معرفی مینماید. و بعضا هم فخر شیعه دانستهاند. حتی علمای اهل سنت هم اورا سرآمد در دانش قرآن، حدیث، اصول و لغت مسجد قبا مشهد می دانند.
افرادی اورا اهل ساری و محل ولادتش را مازندران و یا این که بغداد دانستهاند. وی بعداز زد خورد با حکمران مازندران راهی بغداد شد او بعداز مدتی اقامت، در سال ۵۶۷ هجری قمری به حِلّه رفت و در آنجا به درس دادن درگیر شد و سرنوشت در سال ۵۷۳ قمری راهی حلب شد وتا انتها قدمت در آنجا آدرس مسجد قبا مشهد ماند.
وی پیش استادانی همانند روضه خوان طبرسی، قطبالدین راوندی، ابوالحسن علی بیهقی و دیگر اساتید حصول دانش کرد و شاگردانی برای مثال؛ ابن زهره، علی بن شعره حِلّی و یحیی بن علی حَلَبی و دیگر شاگردانی را تربیت کرد. وبه گفته بعضا از محققین، او سرنوشت در سال ۵۸۸ قمری در شهر حلب در سپری شد و در بالای جبل جوشن به خاک رزرو مسجد قبا مشهد ودیعت شد.
به دنیا آمدن و نسب
ابنشهرآشوب در سال ۴۸۸ق و سازه بر قولی در سال ۴۸۹ق متولد شد.[۱] جمعای او را اصالتاً اهل ساری[۲] دانسته و گفتهاند تولد او در مازندران بوده میباشد، [۳] ولی بعضا قائل به تولد او در بغداد شماره تلفن مسجد قبا مشهد گردیدهاند.[۴]
آقابزرگ تهرانی در کتاب مصفی المقال فی دانش الرجال، جد اورا شيخ شهرآشوب بن كياكی، از عموم ساری و از شاگردان نامی و ممتاز روضه خوان طوسی معرفی نموده است.[۵] پدرش شيخ علی فرزند شيخ شهرآشوب نيز از فقيهان و محدثان فاضل و از محققان شیعه معرفی گردیدهاست.[۶]
سفرها
او درپی زد خورد با حکمران مازندران، راهی بغداد شد[۷] و در آنجا به وعظ و درس دادن درگیر شد و چنان مقبولیت یافت که مقتفی عباسی خلیفه وقت به او خلعت پوشاند.[۸] او بعد از مدتی اقامت در بغداد، در سال ۵۶۷ق به حله رفت و در آنجا به درس دادن پرداخت.[۹] درین مهاجرت ابنادریس حلی و ابنبطریق از او قصه شنیدند. [۱۰]
ابنشهرآشوب در سال ۵۷۳ق به حلب رفت که در آن مجال مقر حمدانیان و پناهگاه شیعه ها بود. او تا انتها قدمت در حلب ماند.[۱۱]
مقام علمی ابنشهرآشوب
اساتید
روحانی عباس قمی، استادان ابنشهرآشوب را اینسیرتکامل ذکر شده میباشد:
روضه خوان شهر آشوب (جدش)
روضه خوان علی (پدرش)
فتال نیشابوری مالک کتاب روضة الواعظین
روضه خوان طبرسی مالک مجمع البیان
ابومنصور طبرسی صاحب و مالک الاحتجاج
ابوالفتوح رازی صاحب و مالک تعبیر و تفسیر روض الجنان
عبدالجلیل قزوینی رازی مالک کتاب النقض
ابوالفتح آمدی
قطبالدین راوندی صاحب و مالک کتاب الخرائج و الجرائح
جارالله زمخشری صاحب و مالک تعبیر و تفسیر کشاف
ابوالحسن علی بیهقی دارای اسم و رسم به ابنفندق.[۱۲]
شاگردان
شاگردان ابنشهرآشوب از این قرار میباشد:
سید محمد بن زهره حلبی پر اسم و رسم به ابنزهره
روحانی الدین ابوالحسن علی بن شعره حلی
یحیی بن بطریق
تاج الدین دربی
روضه خوان یحیی سوراوی
یحیی بن ابی حلبی
سید کمال الدین حیدرحسینی.[۱۳]
مناقب آل ابی طالب
تألیفات و اثر ها
بعضا از اثر ها ابن شهر آشوب بدین قرار میباشد:
متشابه القرآن و مختلفه
مناقب آل ابی طالب
معالم العلماء
مثالب النواصب
مائدة الفائده
امثال فی الامثال
الاوصاف
المنهاج الجدیده
انساب آل ابی طالب
نُخَب الاخبار الخصائص الفاطمیه
ذکر التنزیل
الموالید
المخزون المکنون فی عیون الفنون
الطرائف فی الحدود و الحقائق
الحاوی
الفصول فی النحو.[۱۴]
وفات
عکسی دیرین از جبل الجوشن محل به خاک تفویض ابنشهرآشوب در حلب - سال ۱۹۶۲م
ابنشهرآشوب در شب آدینه ۲۲ شعبان سال ۵۸۸ق در شهر حلب درگذشت و در قله کوه دارای شهرت به جَبَل جوشن به خاک ودیعه شد.[۱۵] از نگرش شیعهها حلب این جای مدفن محسن السقط فرزند امام حسین(ع) میباشد.[۱۶] و به مشهد السقط شناخته می گردد.[۱۷]
مقبرهای در شهر بابل بنام ملا محمد بن شهرآشوب آوازه دارااست که همانندی اسمی با ابنشهرآشوب داراست. دقیقا معین وجود ندارد بقاع ملامحمد بن شهر آشوب به چه کسی وابستگی دارااست و این بقاع مدفن چه فرد یا این که شخصی میباشد. پزشک منوچهر ستوده در کتاب «از آستارا تا استارآباد» (جلد چهارم) در این زمینه آورده میباشد:
«مطلقا این حرم مرقد روحانی رشیدالدین ابوجعفر محمدبن علی بن شهر آشوب السروی وجود ندارد که از فحول و علما قرن ششم قمری و اهل ساری بوده و در طی المتقی (۵۵۵ – ۵۳۰) در بغداد بر منبر میرفت، چون او به حلب مسافرت کرد و تا نقطه پایان قدمت در آنجا بود و در شعبان سال ۵۷۹ق. رخت به سرای باقی کشید و همانجا در دامنه کوه جوشن در مشهد محسن السقط بن حسین بن علی به خاک امانت شد.»
شاید این بقعه مرقد بابا وی باشد که علی اسم داشت و پسر شهر آشوب بود، یا این که فرد دیگری از مردان این خویشاوندان میباشد که دارای اسم و رسم به شهر آشوب یا این که ابن شهرآشوب بودهاند.[۱۸]
آدرس مسجد قبا مشهد؛ مسیر دسترسی، موقعیت مکانی و نکات مهم قبل از مراجعه