زیست علمی
آقا نجفی در ۱۳ سالگی از خسرویه به قوچان رفت و بعد از سه سال علم آموزی در قوچان، پیاده از منش سبزوار و نیشابور به مشهد رفت.[۶] و در مکتب دو درب و پریزاد[۷] ادبیات و سطح را تا قانون ها مسجد قبا مشهد فرا گرفت.
در سال ۱۳۱۳ق (۱۸۹۵م) در سن ۱۹ سالگی یاروهمدم یکیاز همدرسانش پیاده از منش طبس و بیابان به یزد و از آنجا به اصفهان رفت و در مسجد «عربون» بومی شوید. در اصفهان منظومه حاج ملاهادی سبزواری را نزد آخوند کاشی، رسائل را نزد عبدالکریم گزی و حکمت را نزد میرزا جهانگیرخان قشقایی یادگرفت.[۸] گاهی نیز در درس فقه و بیرون محمد تقی آقا نجفی اصفهانی حاضر آدرس مسجد قبا مشهد میشد.
تحصیلات آقا نجفی قوچانی در مشهد و اصفهان با دشواری بسیار یاور بود، چنان که گاه مجبور می شد برای گذران معاش شغل نماید و یا این که برخی از کتابهای خویش را به بهای اندک رزرو مسجد قبا مشهد بفروشد.
هجرت به نجف
سید محمدحسن در سال ۱۳۱۸ق و در سن ۲۳ سالگی بعداز چهار سال توقف در اصفهان با یکیاز دوستانش که شاگردش نیز بود، پیاده عازم عتبات عالیات شوید.[۹] زیرا به نجف رسید در حجرهای بنا شده در یک کدام از مدرسه ها شهر سکنی گزید[۱۰] و در درس آخوند ملا محمدکاظم خراسانی کمپانی می کرد.[۱۱] همین دستور موجب شد تصمیم بگیرد برای ادامه علم آموزی در نجف شماره تلفن مسجد قبا مشهد بماند.
وی از علاقه مندان آخوند بود، به سیرتکاملای که در قیام آخوند و بقیه علمای نجف به مدد از مشروطیت، او نیز از موافقان مشروطیت شوید. وی حقایقی از نقش روحانیت در تکان مشروطه را در سیاحت شرق حافظه نموده است. او در ۳۰ سالگی به رتبه اجتهاد رسید. ضمن آخوند خراسانی و جهانگیرخان قشقایی، شریعت اصفهانی و محمدباقر اصطهباناتی نیز از استادان وی بودند. از شاگردان او میقدرت به اسمهای، روضه خوان غلامرضا غروی، روضه خوان علی قدوسی، روحانی محمد رئیسی، روحانی عبدالکریم، روحانی ذبیح الله اسلامی، روحانی آقا فاضل اسم موفقیت.
وی در یکی تیمهای کشیکی که در سال ۱۳۴۵ق برای مقبره شاه ابراهیم در شهر کهنه قوچان تشکیل داده بود خویش نیز کمپانی داشت و نوبتی شیفت افتخاری میبخشید.[۱۲]
قوچانی در دو دفعه که شهر قوچان در ناامنی بود و گزینه حمله یاغیان قرار گرفت،[۱۳] دخالت کرد و با نفوذ خویش بازدارنده حمله آنها به شهر شوید.
حرم آقانجفی قوچانی در قوچان
برگشت به قوچان
آقا نجفی در سال ۱۳۳۸ق، بعد از باخبر شدن از فوت پدرش، بعداز ۲۰ سال از نجف به جمهوری اسلامی ایران برگشت. او آغاز برای زیارت به مشهد رفت. بعداز توقفی کوتاه در مشهد، به درخواست عموم قوچان وارد این شهر شد و تا انتها قدمت در آنجا به یادماندنی گشت. او متجاوز از ۲۵ سال از قدمت خویش را در رده فقاهت و حاکمیت شرع در قوچان سپری کرد و به اداره حوزه علم ها شرعی پرداخت.
آقانجفی در ماههای رمضان به قم می رفت و گاه در حجره معلم مطهری میماند. [۱۴]
تألیفات
مشهورترین تاثیر آقانجفی سیاحت شرق و سیاحت غرب میباشد.[۱۵] او دارنده تألیفاتی دیگری در موضوع فقه و اصول و عرفان و خلق و خوی و سفرنامه نویسی میباشد.مثلا اثرها او میاقتدار به تألیفات تحت اشاره نمود:
سیاحت شرق: این تاثیر از تألیفات اصلی آقانجفی میباشد و درباره سوانح قدمت از اولِ معاش، گزارش تحصیلات وی در شهرهای قوچان، مشهد و اصفهان و کیفیت ورودش به نجف اشرف و تحصیلات آخری تا وصال به جايگاه اجتهاد میباشد. او دراین کتاب علاوه برِ تفصیل ماجرای معاش و مشقّات زمان علم آموزی که به مناسبت رویدادهای معاشاش اتفاق افتاده، مباحث و معارف اسلامی را به استناد نشانهها و احادیث با قلمی معمولی گستردن داده میباشد. درین کتاب خواننده با نکات علمی و رویدادهای آن مجال آشنا می شود. زیرا آقانجفی خویش در اوایل مشروطیت در نجف بوده، رویدادهای تاریخی و عکس العمل نهضت مشروطیت را در عراق بهویژه در نجف، به شرح تفصیل داده میباشد. مسائل آموختن و تربیت و تزکیه نفس نیز درین کتاب دیده میشود. این کتاب در ۱۳۴۷ق/۱۹۲۸م کتابت یافته و در ۱۳۶۲ش در طهران چاپ شدهاست.
سیاحت غرب: در چگونگی فقیه برزخ و سیر ارواح بعداز مرگ، خطی میباشد و در ۱۳۵۲ق/۱۹۳۳م کتابت یافته میباشد.
گستردن دعای صباح: او دعای صباح منسوب به امام علی(ع) را به فارسی برگردانده و آن را تفصیل نموده است. کتابت این تاثیر در ۱۳۲۷ق/۱۹۰۹م نقطه پایان یافته میباشد.
بهانه بدتر از گناه: درباره مشروطیت کشورایران، انشای این رساله آمیزهای از نثر عربی و فارسی میباشد، کتابت آن وابسته به ۱۳۲۸ق/۱۹۱۰م میباشد.
گستردن و ترجمه رساله تفاحیه|رساله تُفّاحیه ارسطو: از باباافضل کاشانی، خطی، کتابت ۱۳۵۴ق/۱۹۳۵م.
سفری کوتاه به آبادیهای قوچان: که ضمنا آن به وضع اجتماعی و اعتقادی روستاییان نیز پرداخته میباشد.
ثابت رجعت: خطی، عربی و فارسی، کتابت ۱۳۲۱ش.
حیوةالاسلام فی حال و روز آیة الله الملک العلآم: خطی، در گستردن اکنون آخوند محمد کاظم خراسانی.
لبه بر کفایه الاصول: در آن کتاب کفایة الاصول را توضیح داده میباشد.
زیست علمی
آقا نجفی در ۱۳ سالگی از خسرویه به قوچان رفت و بعد از سه سال علم آموزی در قوچان، پیاده از منش سبزوار و نیشابور به مشهد رفت.[۶] و در مکتب دو درب و پریزاد[۷] ادبیات و سطح را تا قانون ها مسجد قبا مشهد فرا گرفت.
در سال ۱۳۱۳ق (۱۸۹۵م) در سن ۱۹ سالگی یاروهمدم یکیاز همدرسانش پیاده از منش طبس و بیابان به یزد و از آنجا به اصفهان رفت و در مسجد «عربون» بومی شوید. در اصفهان منظومه حاج ملاهادی سبزواری را نزد آخوند کاشی، رسائل را نزد عبدالکریم گزی و حکمت را نزد میرزا جهانگیرخان قشقایی یادگرفت.[۸] گاهی نیز در درس فقه و بیرون محمد تقی آقا نجفی اصفهانی حاضر آدرس مسجد قبا مشهد میشد.
تحصیلات آقا نجفی قوچانی در مشهد و اصفهان با دشواری بسیار یاور بود، چنان که گاه مجبور می شد برای گذران معاش شغل نماید و یا این که برخی از کتابهای خویش را به بهای اندک رزرو مسجد قبا مشهد بفروشد.
هجرت به نجف
سید محمدحسن در سال ۱۳۱۸ق و در سن ۲۳ سالگی بعداز چهار سال توقف در اصفهان با یکیاز دوستانش که شاگردش نیز بود، پیاده عازم عتبات عالیات شوید.[۹] زیرا به نجف رسید در حجرهای بنا شده در یک کدام از مدرسه ها شهر سکنی گزید[۱۰] و در درس آخوند ملا محمدکاظم خراسانی کمپانی می کرد.[۱۱] همین دستور موجب شد تصمیم بگیرد برای ادامه علم آموزی در نجف شماره تلفن مسجد قبا مشهد بماند.
وی از علاقه مندان آخوند بود، به سیرتکاملای که در قیام آخوند و بقیه علمای نجف به مدد از مشروطیت، او نیز از موافقان مشروطیت شوید. وی حقایقی از نقش روحانیت در تکان مشروطه را در سیاحت شرق حافظه نموده است. او در ۳۰ سالگی به رتبه اجتهاد رسید. ضمن آخوند خراسانی و جهانگیرخان قشقایی، شریعت اصفهانی و محمدباقر اصطهباناتی نیز از استادان وی بودند. از شاگردان او میقدرت به اسمهای، روضه خوان غلامرضا غروی، روضه خوان علی قدوسی، روحانی محمد رئیسی، روحانی عبدالکریم، روحانی ذبیح الله اسلامی، روحانی آقا فاضل اسم موفقیت.
وی در یکی تیمهای کشیکی که در سال ۱۳۴۵ق برای مقبره شاه ابراهیم در شهر کهنه قوچان تشکیل داده بود خویش نیز کمپانی داشت و نوبتی شیفت افتخاری میبخشید.[۱۲]
قوچانی در دو دفعه که شهر قوچان در ناامنی بود و گزینه حمله یاغیان قرار گرفت،[۱۳] دخالت کرد و با نفوذ خویش بازدارنده حمله آنها به شهر شوید.
حرم آقانجفی قوچانی در قوچان
برگشت به قوچان
آقا نجفی در سال ۱۳۳۸ق، بعد از باخبر شدن از فوت پدرش، بعداز ۲۰ سال از نجف به جمهوری اسلامی ایران برگشت. او آغاز برای زیارت به مشهد رفت. بعداز توقفی کوتاه در مشهد، به درخواست عموم قوچان وارد این شهر شد و تا انتها قدمت در آنجا به یادماندنی گشت. او متجاوز از ۲۵ سال از قدمت خویش را در رده فقاهت و حاکمیت شرع در قوچان سپری کرد و به اداره حوزه علم ها شرعی پرداخت.
آقانجفی در ماههای رمضان به قم می رفت و گاه در حجره معلم مطهری میماند. [۱۴]
تألیفات
مشهورترین تاثیر آقانجفی سیاحت شرق و سیاحت غرب میباشد.[۱۵] او دارنده تألیفاتی دیگری در موضوع فقه و اصول و عرفان و خلق و خوی و سفرنامه نویسی میباشد.مثلا اثرها او میاقتدار به تألیفات تحت اشاره نمود:
سیاحت شرق: این تاثیر از تألیفات اصلی آقانجفی میباشد و درباره سوانح قدمت از اولِ معاش، گزارش تحصیلات وی در شهرهای قوچان، مشهد و اصفهان و کیفیت ورودش به نجف اشرف و تحصیلات آخری تا وصال به جايگاه اجتهاد میباشد. او دراین کتاب علاوه برِ تفصیل ماجرای معاش و مشقّات زمان علم آموزی که به مناسبت رویدادهای معاشاش اتفاق افتاده، مباحث و معارف اسلامی را به استناد نشانهها و احادیث با قلمی معمولی گستردن داده میباشد. درین کتاب خواننده با نکات علمی و رویدادهای آن مجال آشنا می شود. زیرا آقانجفی خویش در اوایل مشروطیت در نجف بوده، رویدادهای تاریخی و عکس العمل نهضت مشروطیت را در عراق بهویژه در نجف، به شرح تفصیل داده میباشد. مسائل آموختن و تربیت و تزکیه نفس نیز درین کتاب دیده میشود. این کتاب در ۱۳۴۷ق/۱۹۲۸م کتابت یافته و در ۱۳۶۲ش در طهران چاپ شدهاست.
سیاحت غرب: در چگونگی فقیه برزخ و سیر ارواح بعداز مرگ، خطی میباشد و در ۱۳۵۲ق/۱۹۳۳م کتابت یافته میباشد.
گستردن دعای صباح: او دعای صباح منسوب به امام علی(ع) را به فارسی برگردانده و آن را تفصیل نموده است. کتابت این تاثیر در ۱۳۲۷ق/۱۹۰۹م نقطه پایان یافته میباشد.
بهانه بدتر از گناه: درباره مشروطیت کشورایران، انشای این رساله آمیزهای از نثر عربی و فارسی میباشد، کتابت آن وابسته به ۱۳۲۸ق/۱۹۱۰م میباشد.
گستردن و ترجمه رساله تفاحیه|رساله تُفّاحیه ارسطو: از باباافضل کاشانی، خطی، کتابت ۱۳۵۴ق/۱۹۳۵م.
سفری کوتاه به آبادیهای قوچان: که ضمنا آن به وضع اجتماعی و اعتقادی روستاییان نیز پرداخته میباشد.
ثابت رجعت: خطی، عربی و فارسی، کتابت ۱۳۲۱ش.
حیوةالاسلام فی حال و روز آیة الله الملک العلآم: خطی، در گستردن اکنون آخوند محمد کاظم خراسانی.
لبه بر کفایه الاصول: در آن کتاب کفایة الاصول را توضیح داده میباشد.
آدرس مسجد قبا مشهد؛ مسیر دسترسی، موقعیت مکانی و نکات مهم قبل از مراجعه