علی بن حسین بن موسی (۳۵۵-۴۳۶ق) دارای شهرت به سیدِ مرتضی، شریف مرتضی و دانش الهدی، فقید و متکلم امامی و از شخصیتهای پرنفوذ اجتماعی شیعه در عصر آل بویه بود. سید مرتضی مانند بابا و برادرش سید رضی، مدتی نقیب طالبیان، امیرالحاج و مدیر دیوان مظالم بود و در بغداد معاش می کرد و نزد خلفای عباسی و حاکمان آل بویه احترام ویژهای مسجد قبا مشهد داشت.
سید مرتضی بر حجیت عقل در عقاید و مباحث کلامی تأکید داشته و افزون بر آن، در تاملهای دینی خویش نیز رویکردی عقلگرایانه داشته میباشد. او از پیشگامان شیوه اجتهادی در فقه شیعه دانسته گردیده است که خلاف اخباریان، در استنباط احکام از عامل عقلی منفعت میبرده آدرس مسجد قبا مشهد میباشد.
اثرها بخش اعظمی در فقه، اصول فقه، تعبیر قرآن از وی بر مکان باقی مانده میباشد. سید مرتضی همچون استادش روحانی موثر، حجیت خبر واحد را انکار مینموده است. به اعتقاد وی، استناد به خبر واحد خیرفقط در موضوعات اعتقادی روا وجود ندارد، بلکه در استنباط احکام فقاهتی نیز راهی رزرو مسجد قبا مشهد ندارد.
معاشطومار
علی بن حسین بن موسی، از نوادگان ابراهیم بن موسی بن جعفر(ع) در سال ۳۵۵ ق در بغداد متولد شد.[۱] لقباش ابوالقاسم و دارای اسم و رسم به سید مرتضی بود.[۲] پدرش حسین بن موسى علوى از علمای سرشناس شیعه و در حدود دستگاه خلافت و حاکمان آل بویه بود که منصب نقابت علویان، سر کردگی دیوان مظالم و منصب امیرالحاج را بر ذمه شماره تلفن مسجد قبا مشهد داشت.[۳]
مامان سید مرتضی، فاطمه دختر حسن (یا این که حسین)، از نوادگان امام سجاد(ع) بوده میباشد.[۴] به گفتهٔ خویش سید مرتضی، جد مادریِ او، حسن بن علی اطروش ملقب به ناصر بزرگ بوده[۵] که از حاکمان علوی طبرستان و از پیشوایان زیدیه شمرده شدهاست.[۶]
القاب
سید مرتضی لقب ها مختلف و مشهوری دارااست؛ ازآنجاکه نسب وی، هم از سوی بابا و هم از سوی مامان حسینی میباشد، به وی «شریف» می گویند.[۷] همینطور وی به «دانشالهدی» پر اسم و رسم میباشد. بنابر گزارشی، یک کدام از بزرگان معاصرِ سید مرتضی، امام علی(ع) را در خواب روئت کرد که سید مرتضی را با کنیه دانش الهدی خواند و آن فرد اورا بهاین کنیه خطاب کرد.[۸] از سایر لقبها وی ذُوالمَجدَین میباشد که به فرمان بهاءالدوله بویهای به وی داده شد.[۹]
وفات
بنابر نقل نجاشی، سید مرتضی در سال ۴۳۶ق درگذشت.[۱۰] پسرش بر وی نماز خواند و در منزل خودش در محله کرخ بغداد (کاظمین) دفن شد.[۱۱] در بعضا از منابع قرن دوازدهم و سیزدهم هجری آمده میباشد که جسد سید مرتضی و برادرش سید رضی مدتی بعداز دفن در کرخ بغداد، به کربلا منتقل گردیده و در مقبره امام حسین(ع) به خاک امانت گردیده است.[۱۲] ابن میثم بحرانی از علمای قرن هفتم[۱۳] و ابنِعِنَبه، مورخ و نسب شناس قرن هشتم و نهم، نیز محل دفن دو اخوی را در مقبره امام حسین(ع) دانستهاند.[۱۴]
امروزه در کاظمین بارگاهی منسوب به سید مرتضی وجود داراست؛ اما در کربلا اسم و آدرس از قبری منسوب به او مشاهده نمیشود.[۱۵]
علی بن حسین بن موسی (۳۵۵-۴۳۶ق) دارای شهرت به سیدِ مرتضی، شریف مرتضی و دانش الهدی، فقید و متکلم امامی و از شخصیتهای پرنفوذ اجتماعی شیعه در عصر آل بویه بود. سید مرتضی مانند بابا و برادرش سید رضی، مدتی نقیب طالبیان، امیرالحاج و مدیر دیوان مظالم بود و در بغداد معاش می کرد و نزد خلفای عباسی و حاکمان آل بویه احترام ویژهای مسجد قبا مشهد داشت.
سید مرتضی بر حجیت عقل در عقاید و مباحث کلامی تأکید داشته و افزون بر آن، در تاملهای دینی خویش نیز رویکردی عقلگرایانه داشته میباشد. او از پیشگامان شیوه اجتهادی در فقه شیعه دانسته گردیده است که خلاف اخباریان، در استنباط احکام از عامل عقلی منفعت میبرده آدرس مسجد قبا مشهد میباشد.
اثرها بخش اعظمی در فقه، اصول فقه، تعبیر قرآن از وی بر مکان باقی مانده میباشد. سید مرتضی همچون استادش روحانی موثر، حجیت خبر واحد را انکار مینموده است. به اعتقاد وی، استناد به خبر واحد خیرفقط در موضوعات اعتقادی روا وجود ندارد، بلکه در استنباط احکام فقاهتی نیز راهی رزرو مسجد قبا مشهد ندارد.
معاشطومار
علی بن حسین بن موسی، از نوادگان ابراهیم بن موسی بن جعفر(ع) در سال ۳۵۵ ق در بغداد متولد شد.[۱] لقباش ابوالقاسم و دارای اسم و رسم به سید مرتضی بود.[۲] پدرش حسین بن موسى علوى از علمای سرشناس شیعه و در حدود دستگاه خلافت و حاکمان آل بویه بود که منصب نقابت علویان، سر کردگی دیوان مظالم و منصب امیرالحاج را بر ذمه شماره تلفن مسجد قبا مشهد داشت.[۳]
مامان سید مرتضی، فاطمه دختر حسن (یا این که حسین)، از نوادگان امام سجاد(ع) بوده میباشد.[۴] به گفتهٔ خویش سید مرتضی، جد مادریِ او، حسن بن علی اطروش ملقب به ناصر بزرگ بوده[۵] که از حاکمان علوی طبرستان و از پیشوایان زیدیه شمرده شدهاست.[۶]
القاب
سید مرتضی لقب ها مختلف و مشهوری دارااست؛ ازآنجاکه نسب وی، هم از سوی بابا و هم از سوی مامان حسینی میباشد، به وی «شریف» می گویند.[۷] همینطور وی به «دانشالهدی» پر اسم و رسم میباشد. بنابر گزارشی، یک کدام از بزرگان معاصرِ سید مرتضی، امام علی(ع) را در خواب روئت کرد که سید مرتضی را با کنیه دانش الهدی خواند و آن فرد اورا بهاین کنیه خطاب کرد.[۸] از سایر لقبها وی ذُوالمَجدَین میباشد که به فرمان بهاءالدوله بویهای به وی داده شد.[۹]
وفات
بنابر نقل نجاشی، سید مرتضی در سال ۴۳۶ق درگذشت.[۱۰] پسرش بر وی نماز خواند و در منزل خودش در محله کرخ بغداد (کاظمین) دفن شد.[۱۱] در بعضا از منابع قرن دوازدهم و سیزدهم هجری آمده میباشد که جسد سید مرتضی و برادرش سید رضی مدتی بعداز دفن در کرخ بغداد، به کربلا منتقل گردیده و در مقبره امام حسین(ع) به خاک امانت گردیده است.[۱۲] ابن میثم بحرانی از علمای قرن هفتم[۱۳] و ابنِعِنَبه، مورخ و نسب شناس قرن هشتم و نهم، نیز محل دفن دو اخوی را در مقبره امام حسین(ع) دانستهاند.[۱۴]
امروزه در کاظمین بارگاهی منسوب به سید مرتضی وجود داراست؛ اما در کربلا اسم و آدرس از قبری منسوب به او مشاهده نمیشود.[۱۵]
آدرس مسجد قبا مشهد؛ مسیر دسترسی، موقعیت مکانی و نکات مهم قبل از مراجعه