(ع) (۴ق-۶۱ق) معروف به امام حسین(ع)، اباعبدالله و سیدالشهداء، امام سوم شیعهها، از اصحاب کِساء و پنجبدن و از حاضران در ماجرای مُباهله و یکی اهلبیت فرستاده میباشد که آیه پاک سازی درباره آنها نازل گردیدهاست. امام حسین(ع) فرزند دوم امام علی(ع) و فاطمه زهرا(س) و نوه حضرت محمد(ص) میباشد و بعد از برادرش امام حسن(ع) حدود یازده سال امامت شیعهها را بر ذمه داشت و در رخداد کربلا به شهیدشدن مسجد قبا مشهد رسید.
بنابر احادیث شیعه و اهل سنت، حسین بن علی(ع) یکیاز اصحاب کساء میباشد،[۲۲] در ماجرای مباهله حضور داشته[۲۳] و به یاروهمدم برادرش، مصداق کلمه و واژه «ابناءَنا»( پسرانمان) در آیه مباهله میباشند.[۲۴]وی همینطور یکی اهل بیت میباشد که آیه پاکسازی درباره آنها نازل گردیده آدرس مسجد قبا مشهد است.[۲۵]
امام حسین(ع) بعد از شهیدشدن امام حسن(ع)، با وجود کسانی که از لحاظ سن تبارکخیس از او بودند، شریفترین شخص از بنی هاشم به شمار میرفت. سازه بر نقل یعقوبی، معاویه بعداز شهید شدن حسن بن علی به ابن عباس اعلامکرد: از این پس تو سرور خاندان خویش هستی. ابن عباس در جواب اظهار کرد: تازمانیکه حسین می باشد، خیر.[۲۶] همینطور گزارشهایی از مشاوره بنیهاشم با حسین بن علی و ترجیح لحاظ وی بر سایرافراد وجود دارااست.[۲۷] نقل گردیدهاست که عمرو بن عاص نیز اورا دوستداشتنیترین شخص از زمینیان نزد اهل اسمان رزرو مسجد قبا مشهد میدانست.[۲۸]
در فرهنگ وتمدن شیعه امام راستگو(ع)، کسی وجود ندارد که آبی رنگ بنوشد و حسین و خاندانش را حافظه نماید و قاتلانش را لعن نماید مگر آنکه آفریدگار صد هزار حسنه برایش بنویسد و صد هزار گناهش را محو نماید و مقامش را صد هزار رتبه بالا موفقیت و روز قیامت با قلبی مطمئن محشورش شماره تلفن مسجد قبا مشهد نماید.
کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۳۹۱؛ ابنقولویه، بی نقص الزیارات، ۱۳۵۶ش، ص۱۰۶.
شهید شدن حسین بن علی در رخداد عاشورای سال ۶۱ق سبب ساز شد شخصیت او برای شیعهها و حتی غیرشیعیان بیشتر در بُعد حقطلبی، شجاعت و شهید شدن نمایان خواهد شد و دیگر صفات و خصوصیتهایی که در احادیث برای وی نام برده، تا اندازهای ذیلالشعاع قرار گیرد.[۲۹] این حادثه حداقل از آن جهت که اول بیحرمتی و گزند آشکار به خویشاوندان نبی(ص) بود، اثر عمیقی بر تاریخ و فرهنگ وتمدن شیعه گذاشت[۳۰] و قیام او را به علامت ظلمستیزی، موفقیت خون بر چاقو، فرمان به مشهور و نهی از منکر، ایثار و فداکاری تبدیل تشکیل داد.
بنابر گزارشهای تاریخی شیعه و اهل سنت، فرستاده اکرم(ص) هنگام ولادت وی از شهادتش خبر اعطا کرد و اسم «حسین» را برای وی برگزید. نبی پروردگار(ص)، حَسَنَین (امام حسن و امام حسین) را بسیار دوست میداشت و تمامی را به دوست داشتن آن دو پیشنهاد میکرد. قصههای زیادی از حضرت محمد(ص) در فضیلت امام حسین(ع) نقل شدهاست؛ به عنوان مثال آنکه «حسن و حسین سرور جوان ها فردوساند» و «حسین لامپ هدایت و کشتی نجات میباشد». همینطور در منابع روایی و زیارتطومارها، لقب ها فراوانی برای امام حسین مذکور میباشد که ثارالله، سیدالشهداء و قتیل العبرات و خامس اصحاب کساء به عنوان مثال القاب معروف آن حضرت به شمار می روند.
از معاش سومین امام شیعه ها در بازه زمانی سه دهه بعداز وفات نبی(ص)، گزارشهای اندکی وجود دارااست. وی در عصر خلافت امام علی(ع) در کنار بابا بود و در مبارزههای آن زمان کمپانی داشت. در طی امامت امام حسن(ع) در ادامه و پشتوانه وی بود و مبادرت به صلح با معاویه را تأیید کرد. بعد از شهید شدن او نیز تا هنگامی که معاویه زنده بود، به عهدوپیمان برادرش بامسئولیت ماند و در جواب به طومار بعضا از شیعه ها کوفه که برای تایید رهبری وی و قیام در قبال بنیامیه اعلام استعداد کردند، آنها را به حوصله تا فرصت مرگ معاویه فراخواند.
عصر امامت حسین بن علی(ع) با حکومت معاویة بن ابیسفیان همزمان بود. بنابر گزارشهای تاریخی، امام حسین(ع) در مواقعی به تلاش معاویه دشوار اعتراض نموده است؛ مثلا بعد از کشته شدن حُجْر بن عَدِی طومارای توبیخ آمیز برای وی نوشت و در ماجرای ولایتعهدی یزید نیز از تایید بیعت دوری کرد و در سخنانی در حضور معاویه و سایرافراد، این مبادرت معاویه را نکوهید و یزید را شخصی نالایق خواند و خویش را شایسته خلافت دانست. خطبه امام حسین در منا را نیز موضعی سیاسی در قبال اُمویان به شمار آوردهاند. با این هم اکنون، نقل شدهاست که معاویه مانند خلفای سهگانه در ظواهر به حسین بن علی(ع) احترام میگذاشت.
بعداز مرگ معاویه، امام حسین(ع) بیعت با یزید را مشروع ندانست و با اعتنا به دستور یزید برای کشتن وی در شکل دوری از بیعت، در ۲۸ رجب سال ۶۰ق از مدینه به مکه رفت. در مقطع چهار ماه حضور در مکه، طومارهای فراوانی از سوی عموم کوفه برای تایید زمامداری اخذ کرد و بعد از آنکه رسولاش مسلم بن عقیل همدلی کوفیان را تأیید کرد، در ۸ ذیالحجه، قبل از آنکه از عهدشکنی آینده کوفیان و شهیدشدن مسلم با خبر گردد به سمت کوفه جنبش کرد.
هنگامی عبیدالله بن زیاد والی کوفه از جنبش حسین(ع) به سمت کوفه با خبر شد، لشکری به سوی وی ارسال کرد و بعداز آنکه سپاهیان حُرّ بن یزید منش را بر وی بستند، راهکارای نداشت جز آنکه مسیر خویش را به سمت کربلا تغییر و تحول دهد. در روز عاشورا بین امام حسین(ع) و یارانش با لشکر کوفه به فرماندهی قدمت بن سعد جنگی درگرفت که به شهید شدن امام سوم شیعه ها و یارانش انجامید. بعد از آن، زنان و کودک ها و امام سجاد(ع) که در آن ایام مریض بود، به اسارت درآمدند و به کوفه و آن گاه شام رسول شدند. پیکر امام حسین(ع) و یارانش روز ۱۱ یا این که ۱۳ محرم، به وسیله گردآوریای از خویشان بنیاسد در کربلا به خاک ودیعه شد.
درباره تکان امام حسین از مدینه تا کربلا، نگرشهای مختلفی وجود دارااست. بر پایه ی یک نگرش وی برای تشکیل حکومت قیام کرد، البته بعضا معتقدند این جنبش برای محافظت جان بود. شهیدشدن حسین بن علی(ع) تأثیر عمیقی بر مسلمانها و شیعه ها در زمان تاریخ داشته و الهامقسمت مبارزات و قیامهایی بوده میباشد. شیعهها به تاسی از امامان شیعه اهتمام ویژهای به شیون و عزاداری برای حسین بن علی، به ویژه در ماه محرم و صفر داراهستند. زیارت امام حسین نیز در احادیث معصومین آیتم تأکید قرار گرفته و بقاع وی زیارتگاه شیعهها میباشد.
حسین بن علی(ع) افزون بر جایگاهی که دربین شیعه ها تحت عنوان سومی امام و سرور شهیدان داراست، نزد اهل سنت نیز به منجر فضایلی که از لهجه رسول(ص) درباره وی اورده شده و همینطور به جهت ایستادگیاش در قبال یزید، گرامی داشته می شود.
تیم سخنان و اثرها امام حسین(ع)، در پوسته حدیث، دعا، طومار، شعر و خطبه در کتاب موسوعة عبارات الامام الحسین و کتاب مسند الامام الشهید جمع گردیده و ضمن این، اثرها فراوانی در پوسته دانشنامه، معاشطومار، مَقتل و تاریخ تحلیلی درباره شخصیت و معاش او نگاشته گردیدهاست.
گاهشمار معاش امام حسین(ع)
۳ یا این که ۵ شعبان ۴ق به دنیا آمدن[۱]
۷ق نزول آیه پاکسازی راجع به اصحاب کساء[۲]
۲۴ ذیالحجه ۹ق حضور در مباهله[۳]
ذیالحجه ۳۵ ق تلاوت خطبه برای عموم بعداز بیعت آنها با امام علی[۴]
جمادیالآخر ۳۶ق حضور در نزاع جمل[۵]
صفر ۳۷ق حضور در مبارزه صفین[۶]
صفر ۳۸ق حضور در نبرد نهروان[۷]
۴۱ق رجوع از کوفه به مدینه[۸]
۲۸ صفر ۵۰ق شهیدشدن امام حسن(ع)[۹] و استارت امامت امام حسین(ع)
۵۱ یا این که ۵۲ یا این که ۵۳ق.[۱۰] تایپ کردن طومار اعتراضآمیز به معاویه برای کشتن حجر بن عدی و یارانش
۵۸ق نقص خطبه در منا[۱۱]
۲۶ رجب ۶۰ق احضار به دارالاماره برای بیعت با یزید[۱۲]
۲۸ رجب ۶۰ق خروج از مدینه به سمت مکه [۱۳]
۳ شعبان ۶۰ق ورود به مکه[۱۴]
۱۰ تا ۱۴ رمضان ۶۰ق اخذ طومارهایی از سوی کوفیان[۱۵]
۱۵ رمضان ۶۰ق اعزام مسلم تحت عنوان نماینده خویش به کوفه[۱۶]
۸ ذیحجه ۶۰ق خروج از مکه به سمت کوفه.[۱۷]
۲ محرم ۶۱ق ورود به کربلا.[۱۸]
۹ محرم ۶۱ق اعلام پیکار قدمت سعد و مهلت خواستن امام[۱۹]
۱۰ محرم ۶۱ق رخداد عاشورا و شهید شدن امام حسین و یارانش[۲۰]
(ع) (۴ق-۶۱ق) معروف به امام حسین(ع)، اباعبدالله و سیدالشهداء، امام سوم شیعهها، از اصحاب کِساء و پنجبدن و از حاضران در ماجرای مُباهله و یکی اهلبیت فرستاده میباشد که آیه پاک سازی درباره آنها نازل گردیدهاست. امام حسین(ع) فرزند دوم امام علی(ع) و فاطمه زهرا(س) و نوه حضرت محمد(ص) میباشد و بعد از برادرش امام حسن(ع) حدود یازده سال امامت شیعهها را بر ذمه داشت و در رخداد کربلا به شهیدشدن مسجد قبا مشهد رسید.
بنابر احادیث شیعه و اهل سنت، حسین بن علی(ع) یکیاز اصحاب کساء میباشد،[۲۲] در ماجرای مباهله حضور داشته[۲۳] و به یاروهمدم برادرش، مصداق کلمه و واژه «ابناءَنا»( پسرانمان) در آیه مباهله میباشند.[۲۴]وی همینطور یکی اهل بیت میباشد که آیه پاکسازی درباره آنها نازل گردیده آدرس مسجد قبا مشهد است.[۲۵]
امام حسین(ع) بعد از شهیدشدن امام حسن(ع)، با وجود کسانی که از لحاظ سن تبارکخیس از او بودند، شریفترین شخص از بنی هاشم به شمار میرفت. سازه بر نقل یعقوبی، معاویه بعداز شهید شدن حسن بن علی به ابن عباس اعلامکرد: از این پس تو سرور خاندان خویش هستی. ابن عباس در جواب اظهار کرد: تازمانیکه حسین می باشد، خیر.[۲۶] همینطور گزارشهایی از مشاوره بنیهاشم با حسین بن علی و ترجیح لحاظ وی بر سایرافراد وجود دارااست.[۲۷] نقل گردیدهاست که عمرو بن عاص نیز اورا دوستداشتنیترین شخص از زمینیان نزد اهل اسمان رزرو مسجد قبا مشهد میدانست.[۲۸]
در فرهنگ وتمدن شیعه امام راستگو(ع)، کسی وجود ندارد که آبی رنگ بنوشد و حسین و خاندانش را حافظه نماید و قاتلانش را لعن نماید مگر آنکه آفریدگار صد هزار حسنه برایش بنویسد و صد هزار گناهش را محو نماید و مقامش را صد هزار رتبه بالا موفقیت و روز قیامت با قلبی مطمئن محشورش شماره تلفن مسجد قبا مشهد نماید.
کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۳۹۱؛ ابنقولویه، بی نقص الزیارات، ۱۳۵۶ش، ص۱۰۶.
شهید شدن حسین بن علی در رخداد عاشورای سال ۶۱ق سبب ساز شد شخصیت او برای شیعهها و حتی غیرشیعیان بیشتر در بُعد حقطلبی، شجاعت و شهید شدن نمایان خواهد شد و دیگر صفات و خصوصیتهایی که در احادیث برای وی نام برده، تا اندازهای ذیلالشعاع قرار گیرد.[۲۹] این حادثه حداقل از آن جهت که اول بیحرمتی و گزند آشکار به خویشاوندان نبی(ص) بود، اثر عمیقی بر تاریخ و فرهنگ وتمدن شیعه گذاشت[۳۰] و قیام او را به علامت ظلمستیزی، موفقیت خون بر چاقو، فرمان به مشهور و نهی از منکر، ایثار و فداکاری تبدیل تشکیل داد.
بنابر گزارشهای تاریخی شیعه و اهل سنت، فرستاده اکرم(ص) هنگام ولادت وی از شهادتش خبر اعطا کرد و اسم «حسین» را برای وی برگزید. نبی پروردگار(ص)، حَسَنَین (امام حسن و امام حسین) را بسیار دوست میداشت و تمامی را به دوست داشتن آن دو پیشنهاد میکرد. قصههای زیادی از حضرت محمد(ص) در فضیلت امام حسین(ع) نقل شدهاست؛ به عنوان مثال آنکه «حسن و حسین سرور جوان ها فردوساند» و «حسین لامپ هدایت و کشتی نجات میباشد». همینطور در منابع روایی و زیارتطومارها، لقب ها فراوانی برای امام حسین مذکور میباشد که ثارالله، سیدالشهداء و قتیل العبرات و خامس اصحاب کساء به عنوان مثال القاب معروف آن حضرت به شمار می روند.
از معاش سومین امام شیعه ها در بازه زمانی سه دهه بعداز وفات نبی(ص)، گزارشهای اندکی وجود دارااست. وی در عصر خلافت امام علی(ع) در کنار بابا بود و در مبارزههای آن زمان کمپانی داشت. در طی امامت امام حسن(ع) در ادامه و پشتوانه وی بود و مبادرت به صلح با معاویه را تأیید کرد. بعد از شهید شدن او نیز تا هنگامی که معاویه زنده بود، به عهدوپیمان برادرش بامسئولیت ماند و در جواب به طومار بعضا از شیعه ها کوفه که برای تایید رهبری وی و قیام در قبال بنیامیه اعلام استعداد کردند، آنها را به حوصله تا فرصت مرگ معاویه فراخواند.
عصر امامت حسین بن علی(ع) با حکومت معاویة بن ابیسفیان همزمان بود. بنابر گزارشهای تاریخی، امام حسین(ع) در مواقعی به تلاش معاویه دشوار اعتراض نموده است؛ مثلا بعد از کشته شدن حُجْر بن عَدِی طومارای توبیخ آمیز برای وی نوشت و در ماجرای ولایتعهدی یزید نیز از تایید بیعت دوری کرد و در سخنانی در حضور معاویه و سایرافراد، این مبادرت معاویه را نکوهید و یزید را شخصی نالایق خواند و خویش را شایسته خلافت دانست. خطبه امام حسین در منا را نیز موضعی سیاسی در قبال اُمویان به شمار آوردهاند. با این هم اکنون، نقل شدهاست که معاویه مانند خلفای سهگانه در ظواهر به حسین بن علی(ع) احترام میگذاشت.
بعداز مرگ معاویه، امام حسین(ع) بیعت با یزید را مشروع ندانست و با اعتنا به دستور یزید برای کشتن وی در شکل دوری از بیعت، در ۲۸ رجب سال ۶۰ق از مدینه به مکه رفت. در مقطع چهار ماه حضور در مکه، طومارهای فراوانی از سوی عموم کوفه برای تایید زمامداری اخذ کرد و بعد از آنکه رسولاش مسلم بن عقیل همدلی کوفیان را تأیید کرد، در ۸ ذیالحجه، قبل از آنکه از عهدشکنی آینده کوفیان و شهیدشدن مسلم با خبر گردد به سمت کوفه جنبش کرد.
هنگامی عبیدالله بن زیاد والی کوفه از جنبش حسین(ع) به سمت کوفه با خبر شد، لشکری به سوی وی ارسال کرد و بعداز آنکه سپاهیان حُرّ بن یزید منش را بر وی بستند، راهکارای نداشت جز آنکه مسیر خویش را به سمت کربلا تغییر و تحول دهد. در روز عاشورا بین امام حسین(ع) و یارانش با لشکر کوفه به فرماندهی قدمت بن سعد جنگی درگرفت که به شهید شدن امام سوم شیعه ها و یارانش انجامید. بعد از آن، زنان و کودک ها و امام سجاد(ع) که در آن ایام مریض بود، به اسارت درآمدند و به کوفه و آن گاه شام رسول شدند. پیکر امام حسین(ع) و یارانش روز ۱۱ یا این که ۱۳ محرم، به وسیله گردآوریای از خویشان بنیاسد در کربلا به خاک ودیعه شد.
درباره تکان امام حسین از مدینه تا کربلا، نگرشهای مختلفی وجود دارااست. بر پایه ی یک نگرش وی برای تشکیل حکومت قیام کرد، البته بعضا معتقدند این جنبش برای محافظت جان بود. شهیدشدن حسین بن علی(ع) تأثیر عمیقی بر مسلمانها و شیعه ها در زمان تاریخ داشته و الهامقسمت مبارزات و قیامهایی بوده میباشد. شیعهها به تاسی از امامان شیعه اهتمام ویژهای به شیون و عزاداری برای حسین بن علی، به ویژه در ماه محرم و صفر داراهستند. زیارت امام حسین نیز در احادیث معصومین آیتم تأکید قرار گرفته و بقاع وی زیارتگاه شیعهها میباشد.
حسین بن علی(ع) افزون بر جایگاهی که دربین شیعه ها تحت عنوان سومی امام و سرور شهیدان داراست، نزد اهل سنت نیز به منجر فضایلی که از لهجه رسول(ص) درباره وی اورده شده و همینطور به جهت ایستادگیاش در قبال یزید، گرامی داشته می شود.
تیم سخنان و اثرها امام حسین(ع)، در پوسته حدیث، دعا، طومار، شعر و خطبه در کتاب موسوعة عبارات الامام الحسین و کتاب مسند الامام الشهید جمع گردیده و ضمن این، اثرها فراوانی در پوسته دانشنامه، معاشطومار، مَقتل و تاریخ تحلیلی درباره شخصیت و معاش او نگاشته گردیدهاست.
گاهشمار معاش امام حسین(ع)
۳ یا این که ۵ شعبان ۴ق به دنیا آمدن[۱]
۷ق نزول آیه پاکسازی راجع به اصحاب کساء[۲]
۲۴ ذیالحجه ۹ق حضور در مباهله[۳]
ذیالحجه ۳۵ ق تلاوت خطبه برای عموم بعداز بیعت آنها با امام علی[۴]
جمادیالآخر ۳۶ق حضور در نزاع جمل[۵]
صفر ۳۷ق حضور در مبارزه صفین[۶]
صفر ۳۸ق حضور در نبرد نهروان[۷]
۴۱ق رجوع از کوفه به مدینه[۸]
۲۸ صفر ۵۰ق شهیدشدن امام حسن(ع)[۹] و استارت امامت امام حسین(ع)
۵۱ یا این که ۵۲ یا این که ۵۳ق.[۱۰] تایپ کردن طومار اعتراضآمیز به معاویه برای کشتن حجر بن عدی و یارانش
۵۸ق نقص خطبه در منا[۱۱]
۲۶ رجب ۶۰ق احضار به دارالاماره برای بیعت با یزید[۱۲]
۲۸ رجب ۶۰ق خروج از مدینه به سمت مکه [۱۳]
۳ شعبان ۶۰ق ورود به مکه[۱۴]
۱۰ تا ۱۴ رمضان ۶۰ق اخذ طومارهایی از سوی کوفیان[۱۵]
۱۵ رمضان ۶۰ق اعزام مسلم تحت عنوان نماینده خویش به کوفه[۱۶]
۸ ذیحجه ۶۰ق خروج از مکه به سمت کوفه.[۱۷]
۲ محرم ۶۱ق ورود به کربلا.[۱۸]
۹ محرم ۶۱ق اعلام پیکار قدمت سعد و مهلت خواستن امام[۱۹]
۱۰ محرم ۶۱ق رخداد عاشورا و شهید شدن امام حسین و یارانش[۲۰]
آدرس مسجد قبا مشهد؛ مسیر دسترسی، موقعیت مکانی و نکات مهم قبل از مراجعه