تحصیلات و اساتید
بیشتر تحصیلات بهائی، در قزوین بود که آن فرصت حوزه علمی فعّالی داشت. بعد از قزوین، در اصفهان به علم آموزی خویش خاطر نشان نمود. اولی و مهم ترین مدرس بهائی، پدرش بود که نزد او تعبیر و تفسیر و حدیث و ادبیات عرب و یه خرده سنجیده خواند واز وی اذن داستان اخذ مسجد قبا مشهد کرد.[مستلزم منبع]
استادان دیگر بهائی عبارتاند از:
ملاّ عبدالله یزدی؛
ملاّ علی مُذَهَّب؛
ملا علی قائنی؛
ملا محمد باقر یزدی؛
روحانی احمد گچایی؛
روضه خوان عبدالعالی کرکی (درگذشت ۹۹۳ق) فرزند متفحص کرکی؛
محمود دهدار (درگذشت۱۰۱۶ق)؛[۱۳]
محمّد بن محمّدبن ابی اللّطیف مقدسی شافعی.[۱۴]
شاگردان
آوازه علمی و شرایط اجتماعی بهائی موجب شد شاگردان اکثری داشته باشد. امینی،[۱۵] سید محسن امین در اعیان الشیعه از سید نعمتالله جزایری نقل مینماید که شاگردان روضه خوان بهایی درایام تعطیل از روضه خوان بیشتر منفعت میبردند چون درین روزها روضه خوان برایشان از علم ها متعدد، خبرها معدود، اشعار و حکایات برایشان نقل میکرد.[یادداشت ۲] بی نقصترین گزارش از اسامی شاگردان روضه خوان و راویان اورا عده نموده است. او از ۹۷ نفر با بیان منبع اسم میبرد که مشهورترین آنها آدرس مسجد قبا مشهد عبارتاند از:
محمدتقی مجلسی
محمد محسن سود کاشانی
صدرالمتألهین شیرازی
سید ماجد بحرانی، که بر الاثناعشریة بهائی تعلیقه نگاشته میباشد.[۱۶]
روضه خوان جواد بن سعد بغدادی دارای شهرت به فاضل جواد، شارح خلاصة الحساب و زبدة الاصول روضه خوان بهائی.
ملا حسنعلی شوشتری که در ۱۰۳۰ق از بهائی اذن داستان اخذ داشته میباشد.[۱۷]
ملا خلیل بن غازی قزوینی (متوفی ۱۰۸۹ق)
روحانی زین الدّین بن محمد نواده شهید ثانی
ملا باتقوا مازندرانی
رفیع الدین محمد نائینی دارای اسم و رسم به میرزا رفیعا[۱۸]
سفرها
روضه خوان بهایی در حیات خود به سفرهای زیادی رزرو مسجد قبا مشهد رفت.
مهاجرت حج
بهائی بعداز مدتی برای هجرت حج، از روضه خوان الاسلامی گوشه گرفت و مهاجرت زمان بر خویش را شروع کرد و در ۱۰۲۵ق به اصفهان رجوع و برگشت و از آن پس تا انتها قدمت یار و همدم فرمان روا عباس بود. او دراین مهاجرت، به عراق و حلب، شام و مصر و سَراَندیب (سِیلان)، حجاز و بیتالمقدس رفته و در مهاجرت خویش، توانست بخش اعظمی از علما و بزرگان صوفیه را شماره تلفن مسجد قبا مشهد ببیند.[مستلزم منبع]
بهائی در سفرهای خویش، ناشناس و در کسوت فقر و درویشی سیر کرده و با ارباب ادیان و مذهبها اسلامی به مشاجره و احتجاج پرداخته و در برخی مفاد تقیه مینموده است.[۱۹]
وی در رویه رجوع از حج به تبریز رفت و حدود 1سال در آنجا ماند.[۲۰] او سفری نیز به کَرْک نوح در جبل استدلال داشته و در آنجا با روضه خوان حسن صاحب و مالک معالم (متوفی ۱۰۱۱ق) دیدار نموده است.[۲۱] از اثرها او اینگونه برمی آید که او به شهرهای دیگری زیرا کاظمین، هرات، آذربایجان و قم و شیروان هجرت نموده است.[۲۲]
مهاجرت پیاده به مشهد
از سفرهای تاریخی روضه خوان بهائی، هجرت پیاده وی به مشهد میباشد. توشه نخستین، در ۲۵ ذیالحجه ۱۰۰۸ق بود. دراین مجال، سلطان عباس به شکرانه فتح خراسان، از طوس تا بقعه امام رضا (ع) را پیاده رفت و روحانی بهایی نیز اورا ملازمت و همراهی کرد.[مستلزم منبع] سه سال آن گاه، فرمانروا عباس به سبب ساز نذری که داشت مجدد با پای پیاده از اصفهان به مشهد رفت و ۳ ماه دراین شهر ماند که دراین هجرت نیز روضه خوان بهائی یاور وی بود.[۲۳]
شرایط اجتماعی
انتصاب به رده روضه خوانالاسلامی
روضه خوان بهائی بعداز مرگ پدرش در ۹۸۴ق، در بحرین[۲۴] به دستور پاد شاه طهماسب به هرات رفت و به مکان وی به روضه خوان الاسلامی هرات منصوب شد. این اولی منصب قانونی او بود.[۲۵]
بعداز وفات بابا همسرش (روضه خوان علی منشار) در به عبارتی سال، روضه خوان الاسلام اصفهان شد. حکم روحانی الاسلامی اورا پادشاه اسماعیل دوم (حک: ۹۸۴–۹۸۵) یا این که پاد شاه محمد خدابنده (حک: ۹۸۵–۹۹۵) صادر کرد. گردآوریای گفتهاند سلطان عباس اولیه که در ۹۹۶ق به حکومت رسید، دستور روحانی الاسلامی اورا صادر نموده است.[۲۶]
این منصب آیتم رضایت و عشق و علاقه وی خلا و همچنان میل به عزلت داشت و در تقوا و درویشی به راز میبرد،[۲۷] حتی پیوسته سعی بر گوشهگیری و استعفا از روضه خوان الاسلامی داشت و به نقل از برخی منابع برای مدتی از این رده گوشه گرفت.[مستلزم منبع]
نقل مینمایند، بهائی قبلی از روضه خوان الاسلامی، رده و قرب خاصی در دربار صفوی داشت و در علم، زهدو تقوا، کفایت و کاردانی آیتم متکی بودن سلطان عباس اولیه و طرف مشورت کردن وی قرار میگرفت. به نوشته اسکندر منشی،[۲۸] پاد شاه از محضر بهائی منفعت میبرد و وجود اورا بسیار مغتنم میشمرد، تا آنجا که بعد از برگشت بهائی از مسافرت وقتگیر، به استقبال وی آمد و سر کردگی علمای کشور ایران را به وی سفارش کرد که بهائی نپذیرفت.[۲۹] پاد شاه در کارها فقهی خانوادگی نیز به او رجوع و برگشت می کرد.[۳۰]
اقامه نماز آدینه
بهائی اقامه نماز آدینه اصفهان را بر ذمه داشت.[۳۱]
تحصیلات و اساتید
بیشتر تحصیلات بهائی، در قزوین بود که آن فرصت حوزه علمی فعّالی داشت. بعد از قزوین، در اصفهان به علم آموزی خویش خاطر نشان نمود. اولی و مهم ترین مدرس بهائی، پدرش بود که نزد او تعبیر و تفسیر و حدیث و ادبیات عرب و یه خرده سنجیده خواند واز وی اذن داستان اخذ مسجد قبا مشهد کرد.[مستلزم منبع]
استادان دیگر بهائی عبارتاند از:
ملاّ عبدالله یزدی؛
ملاّ علی مُذَهَّب؛
ملا علی قائنی؛
ملا محمد باقر یزدی؛
روحانی احمد گچایی؛
روضه خوان عبدالعالی کرکی (درگذشت ۹۹۳ق) فرزند متفحص کرکی؛
محمود دهدار (درگذشت۱۰۱۶ق)؛[۱۳]
محمّد بن محمّدبن ابی اللّطیف مقدسی شافعی.[۱۴]
شاگردان
آوازه علمی و شرایط اجتماعی بهائی موجب شد شاگردان اکثری داشته باشد. امینی،[۱۵] سید محسن امین در اعیان الشیعه از سید نعمتالله جزایری نقل مینماید که شاگردان روضه خوان بهایی درایام تعطیل از روضه خوان بیشتر منفعت میبردند چون درین روزها روضه خوان برایشان از علم ها متعدد، خبرها معدود، اشعار و حکایات برایشان نقل میکرد.[یادداشت ۲] بی نقصترین گزارش از اسامی شاگردان روضه خوان و راویان اورا عده نموده است. او از ۹۷ نفر با بیان منبع اسم میبرد که مشهورترین آنها آدرس مسجد قبا مشهد عبارتاند از:
محمدتقی مجلسی
محمد محسن سود کاشانی
صدرالمتألهین شیرازی
سید ماجد بحرانی، که بر الاثناعشریة بهائی تعلیقه نگاشته میباشد.[۱۶]
روضه خوان جواد بن سعد بغدادی دارای شهرت به فاضل جواد، شارح خلاصة الحساب و زبدة الاصول روضه خوان بهائی.
ملا حسنعلی شوشتری که در ۱۰۳۰ق از بهائی اذن داستان اخذ داشته میباشد.[۱۷]
ملا خلیل بن غازی قزوینی (متوفی ۱۰۸۹ق)
روحانی زین الدّین بن محمد نواده شهید ثانی
ملا باتقوا مازندرانی
رفیع الدین محمد نائینی دارای اسم و رسم به میرزا رفیعا[۱۸]
سفرها
روضه خوان بهایی در حیات خود به سفرهای زیادی رزرو مسجد قبا مشهد رفت.
مهاجرت حج
بهائی بعداز مدتی برای هجرت حج، از روضه خوان الاسلامی گوشه گرفت و مهاجرت زمان بر خویش را شروع کرد و در ۱۰۲۵ق به اصفهان رجوع و برگشت و از آن پس تا انتها قدمت یار و همدم فرمان روا عباس بود. او دراین مهاجرت، به عراق و حلب، شام و مصر و سَراَندیب (سِیلان)، حجاز و بیتالمقدس رفته و در مهاجرت خویش، توانست بخش اعظمی از علما و بزرگان صوفیه را شماره تلفن مسجد قبا مشهد ببیند.[مستلزم منبع]
بهائی در سفرهای خویش، ناشناس و در کسوت فقر و درویشی سیر کرده و با ارباب ادیان و مذهبها اسلامی به مشاجره و احتجاج پرداخته و در برخی مفاد تقیه مینموده است.[۱۹]
وی در رویه رجوع از حج به تبریز رفت و حدود 1سال در آنجا ماند.[۲۰] او سفری نیز به کَرْک نوح در جبل استدلال داشته و در آنجا با روضه خوان حسن صاحب و مالک معالم (متوفی ۱۰۱۱ق) دیدار نموده است.[۲۱] از اثرها او اینگونه برمی آید که او به شهرهای دیگری زیرا کاظمین، هرات، آذربایجان و قم و شیروان هجرت نموده است.[۲۲]
مهاجرت پیاده به مشهد
از سفرهای تاریخی روضه خوان بهائی، هجرت پیاده وی به مشهد میباشد. توشه نخستین، در ۲۵ ذیالحجه ۱۰۰۸ق بود. دراین مجال، سلطان عباس به شکرانه فتح خراسان، از طوس تا بقعه امام رضا (ع) را پیاده رفت و روحانی بهایی نیز اورا ملازمت و همراهی کرد.[مستلزم منبع] سه سال آن گاه، فرمانروا عباس به سبب ساز نذری که داشت مجدد با پای پیاده از اصفهان به مشهد رفت و ۳ ماه دراین شهر ماند که دراین هجرت نیز روضه خوان بهائی یاور وی بود.[۲۳]
شرایط اجتماعی
انتصاب به رده روضه خوانالاسلامی
روضه خوان بهائی بعداز مرگ پدرش در ۹۸۴ق، در بحرین[۲۴] به دستور پاد شاه طهماسب به هرات رفت و به مکان وی به روضه خوان الاسلامی هرات منصوب شد. این اولی منصب قانونی او بود.[۲۵]
بعداز وفات بابا همسرش (روضه خوان علی منشار) در به عبارتی سال، روضه خوان الاسلام اصفهان شد. حکم روحانی الاسلامی اورا پادشاه اسماعیل دوم (حک: ۹۸۴–۹۸۵) یا این که پاد شاه محمد خدابنده (حک: ۹۸۵–۹۹۵) صادر کرد. گردآوریای گفتهاند سلطان عباس اولیه که در ۹۹۶ق به حکومت رسید، دستور روحانی الاسلامی اورا صادر نموده است.[۲۶]
این منصب آیتم رضایت و عشق و علاقه وی خلا و همچنان میل به عزلت داشت و در تقوا و درویشی به راز میبرد،[۲۷] حتی پیوسته سعی بر گوشهگیری و استعفا از روضه خوان الاسلامی داشت و به نقل از برخی منابع برای مدتی از این رده گوشه گرفت.[مستلزم منبع]
نقل مینمایند، بهائی قبلی از روضه خوان الاسلامی، رده و قرب خاصی در دربار صفوی داشت و در علم، زهدو تقوا، کفایت و کاردانی آیتم متکی بودن سلطان عباس اولیه و طرف مشورت کردن وی قرار میگرفت. به نوشته اسکندر منشی،[۲۸] پاد شاه از محضر بهائی منفعت میبرد و وجود اورا بسیار مغتنم میشمرد، تا آنجا که بعد از برگشت بهائی از مسافرت وقتگیر، به استقبال وی آمد و سر کردگی علمای کشور ایران را به وی سفارش کرد که بهائی نپذیرفت.[۲۹] پاد شاه در کارها فقهی خانوادگی نیز به او رجوع و برگشت می کرد.[۳۰]
اقامه نماز آدینه
بهائی اقامه نماز آدینه اصفهان را بر ذمه داشت.[۳۱]
آدرس مسجد قبا مشهد؛ مسیر دسترسی، موقعیت مکانی و نکات مهم قبل از مراجعه