قساوت قلب
قساوت قلب یا این که سنگدلی، از رذایل اخلاقی میباشد. به نظریه برخی مفسران، این صفت در قرآن به ابوجهل و برخی از خویشان یهود منسوب شده میباشد. به یقین برخی، قساوت قلب دارنده مراتب میباشد. موضعگیری در قبال پروردگار و پیامبران، غفلت از خاطر معبود، قولشکنی، میل کردن جنس حرام و پافشاری بر گناه از کارداران قساوت قلب شمرده گردیده است. برخی دوری از غفلت، خاطر معبود، خواندن قرآن، محبت به اولیای الهی، حافظه مرگ و اقرار به گناه را تحت عنوان روشی برای معالجه سنگدلی مسجد قبا مشهد معرفی کردهاند.
معناشناسی
قساوت قلب به معنای رفتن نرمی، عفووبخشش و فروتنی از دل میباشد[۱] و در فارسی از آن تعبیر و تفسیر به سنگدلی می شود.[۲] در اصطلاح به دلهایی که نور و روشنایی هدایت در آنها نفوذ نمینماید و در قبال آن تسلیم نمی شود، «قاسی القلب» گفته میگردد.[۳] همینطور به دلهایی که با دیدن صحنههای دردناک و شنیدن سخنان رقتآور متاثر نمیشوند، قساوتمند گفته میگردد.[۴] طبرسی نیز قساوت قلب را به معنای پست و فاسدبودن قلب می داند.[۵] حضرت عیسی(ع) سنگدلی را از شدیدترین نوع بیماریها می داند.[۶] همینطور شهید مطهری اعتقاد دارد عقوبتی فراتر از قساوت قلب نیست.[۷] در کتاب اخلاقی المحجة البیضاء در بعضی از مباحث، به عنوان مثال تفصیل فضیلت گرسنگی،[۸] کالا حرام،[۹] متانت درون،[۱۰] و تعریف عالم[۱۱] از قساوت قلب حرف به بین آمده میباشد. همینطور در کتاب اصول کافی بابی به اسم بَابُ الْقَسْوَة با سه قصه وجود آدرس مسجد قبا مشهد داراست.[۱۲]
تعابیری درباره قساوت قلب در شش آیه از قرآن بکار رفته میباشد.[۱۳] در آیه ۲۲ سوره زمر، گستردن صدر در مقابل قساوت قرار گرفته میباشد. ابوالفتوح رازی این نظر را دارد درین آیه( فَوَيْلٌ لِلْقَاسِيَةِ قُلُاینترنتُهُمْ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ) خواسته از «فویل للقاسیة قلوبهم: وای بر سنگدلان» ابوجهل میباشد.[۱۴] خدا در سوره بقره آیه ۷۴ سنگدلی را به بعضا از یهودیان، به جهت دیدن معجزات و تسلیم نشدن در قبال آفریدگار، نسبت داده و آن را تحت عنوان نوعی عذاب و کیفر معرفی کردهمیباشد.[۱۵] بعضا قساوت قلب را از علائم انتها الزمان رزرو مسجد قبا مشهد معرفی کردهاند.[۱۶]
همینطور فاطمه صغری دختر امام حسین(ع) در خطبهای که بعد از شهید شدن پدرش در کوفه خوانده میباشد؛ عموم کوفه را گرفتار قساوت قلب معرفی نموده است.(قست قلوبكم، وغلظت أكبادكم، وطبع على شماره تلفن مسجد قبا مشهد أفئدتكم)[۱۷]
مراتب و اثر ها
به نظریه آیة الله جوادی آملی مراتب قساوت قلب با اجرا دادن مکروهات آغاز گردیده و بعداز جاری ساختن گناهان صغیره و کبیره سبب به شرک و بی دینی نسبت به خدا می گردد. به اطمینان او جايگاه قساوت قلب با دقت به معیارِ بیتوجهی بشر نسبت به آیهها قرآن فهمیده میشود.[۱۸]
همینطور در قرآن و احادیث، لذتنبردن از مناجات، بیتفاوتی در قبال گناه، تکذیب آیهها الهی، خالی شدن قلب از محبت اولیاء خداوند، تضرع نکردن در قبال پروردگار هنگام بلا، تحریف آئین و غربت از عموم از اثر ها سنگدلی شمرده گردیدهاست.[۱۹]
دست اندرکاران
رسول اکرم(ص) فرمود:
در غیر از خاطر آفریدگار، زیادهگویی نکنید؛ چون زیادهگویی در غیر خاطر آفریدگار، موجب سنگدلی میگردد و دورترین عموم از آفریدگار، فرد سنگدل میباشد.
روضه خوان طوسی، امالی، ۱۴۱۴ق، ص۳.
قرآن، موضعگیری و جدال در قبال انبیاءالهی را انگیزه سنگدلی قوم و قبیله بنی اسرائیل دانسته میباشد.[۲۰] کتاب مقدس خلال پیشنهاد به مجهز شدن به سلاحهای معبود در قبال ابلیس، سلطه شیطان بر آدم را موجب قساوت قلب میداند.[۲۱] امام باقر(ع) یکیاز عامل ها سنگدلی را غفلت از خاطر معبود دانستهاند.[۲۲] همینطور به دور ماندن از تعالیم انبیاء و ادیان الهی، عهد و پیمانشکنی، پافشاری برگناه، آرزوهای زمانبر، گنج قارون، زیاده گویی، پرخوری، میل کردن متاع حرام، حرص جهان، خاکریختن بر قبر خاندان، میل کردن خون و قصابی کردن مثلا دست اندرکاران قساوت قلب شمرده گردیدهاند.[۲۳] به اعتقادوباور بعضا بیان اعلام کردن سوای دقت نیز منجر قساوت قلب میگردد.[۲۴]
معالجه
عالمان خلق و خوی قساوت را قابل معالجه میدانند؛ ولی معتقدند معالجه آن آسوده وجود ندارد. ملا احمد نراقی این نظر را دارد اعمال دادنِ مداومِ کارهایی که قلب را کریم ومهربان و قابل انعطاف مینماید، این بیماری را بهتدریج معالجه مینماید.[۲۵] آیةالله دستغیب نیز معتقداست برای معالجه قساوت قلب بایستی آغاز کارداران ساخت و ساز قساوت قلب را شکاف نمود و بعد از آن به آنچه در احادیث درباره معالجه سنگدلی آمده شغل کرد.[۲۶] فرستاده اسلام(ص)،کم آبی دیده( اشک نداشتن دیده) و قساوت قلب را از آرمهای بدبختی شمرده و در داستان دیگری ملاطفت و بخشندگی با یتیم و دست کشیدن بر راز اورا سبب برطرف شدن رنج قلب دانسته میباشد.[۲۷] همینطور خودداری از غفلت و خاطر پروردگار، تلاوت قرآن، محبت به اولیای الهی، خاطر مرگ و اقرار به گناه در معالجه سنگدلی موءثر میباشد.[۲۸]
قساوت قلب
قساوت قلب یا این که سنگدلی، از رذایل اخلاقی میباشد. به نظریه برخی مفسران، این صفت در قرآن به ابوجهل و برخی از خویشان یهود منسوب شده میباشد. به یقین برخی، قساوت قلب دارنده مراتب میباشد. موضعگیری در قبال پروردگار و پیامبران، غفلت از خاطر معبود، قولشکنی، میل کردن جنس حرام و پافشاری بر گناه از کارداران قساوت قلب شمرده گردیده است. برخی دوری از غفلت، خاطر معبود، خواندن قرآن، محبت به اولیای الهی، حافظه مرگ و اقرار به گناه را تحت عنوان روشی برای معالجه سنگدلی مسجد قبا مشهد معرفی کردهاند.
معناشناسی
قساوت قلب به معنای رفتن نرمی، عفووبخشش و فروتنی از دل میباشد[۱] و در فارسی از آن تعبیر و تفسیر به سنگدلی می شود.[۲] در اصطلاح به دلهایی که نور و روشنایی هدایت در آنها نفوذ نمینماید و در قبال آن تسلیم نمی شود، «قاسی القلب» گفته میگردد.[۳] همینطور به دلهایی که با دیدن صحنههای دردناک و شنیدن سخنان رقتآور متاثر نمیشوند، قساوتمند گفته میگردد.[۴] طبرسی نیز قساوت قلب را به معنای پست و فاسدبودن قلب می داند.[۵] حضرت عیسی(ع) سنگدلی را از شدیدترین نوع بیماریها می داند.[۶] همینطور شهید مطهری اعتقاد دارد عقوبتی فراتر از قساوت قلب نیست.[۷] در کتاب اخلاقی المحجة البیضاء در بعضی از مباحث، به عنوان مثال تفصیل فضیلت گرسنگی،[۸] کالا حرام،[۹] متانت درون،[۱۰] و تعریف عالم[۱۱] از قساوت قلب حرف به بین آمده میباشد. همینطور در کتاب اصول کافی بابی به اسم بَابُ الْقَسْوَة با سه قصه وجود آدرس مسجد قبا مشهد داراست.[۱۲]
تعابیری درباره قساوت قلب در شش آیه از قرآن بکار رفته میباشد.[۱۳] در آیه ۲۲ سوره زمر، گستردن صدر در مقابل قساوت قرار گرفته میباشد. ابوالفتوح رازی این نظر را دارد درین آیه( فَوَيْلٌ لِلْقَاسِيَةِ قُلُاینترنتُهُمْ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ) خواسته از «فویل للقاسیة قلوبهم: وای بر سنگدلان» ابوجهل میباشد.[۱۴] خدا در سوره بقره آیه ۷۴ سنگدلی را به بعضا از یهودیان، به جهت دیدن معجزات و تسلیم نشدن در قبال آفریدگار، نسبت داده و آن را تحت عنوان نوعی عذاب و کیفر معرفی کردهمیباشد.[۱۵] بعضا قساوت قلب را از علائم انتها الزمان رزرو مسجد قبا مشهد معرفی کردهاند.[۱۶]
همینطور فاطمه صغری دختر امام حسین(ع) در خطبهای که بعد از شهید شدن پدرش در کوفه خوانده میباشد؛ عموم کوفه را گرفتار قساوت قلب معرفی نموده است.(قست قلوبكم، وغلظت أكبادكم، وطبع على شماره تلفن مسجد قبا مشهد أفئدتكم)[۱۷]
مراتب و اثر ها
به نظریه آیة الله جوادی آملی مراتب قساوت قلب با اجرا دادن مکروهات آغاز گردیده و بعداز جاری ساختن گناهان صغیره و کبیره سبب به شرک و بی دینی نسبت به خدا می گردد. به اطمینان او جايگاه قساوت قلب با دقت به معیارِ بیتوجهی بشر نسبت به آیهها قرآن فهمیده میشود.[۱۸]
همینطور در قرآن و احادیث، لذتنبردن از مناجات، بیتفاوتی در قبال گناه، تکذیب آیهها الهی، خالی شدن قلب از محبت اولیاء خداوند، تضرع نکردن در قبال پروردگار هنگام بلا، تحریف آئین و غربت از عموم از اثر ها سنگدلی شمرده گردیدهاست.[۱۹]
دست اندرکاران
رسول اکرم(ص) فرمود:
در غیر از خاطر آفریدگار، زیادهگویی نکنید؛ چون زیادهگویی در غیر خاطر آفریدگار، موجب سنگدلی میگردد و دورترین عموم از آفریدگار، فرد سنگدل میباشد.
روضه خوان طوسی، امالی، ۱۴۱۴ق، ص۳.
قرآن، موضعگیری و جدال در قبال انبیاءالهی را انگیزه سنگدلی قوم و قبیله بنی اسرائیل دانسته میباشد.[۲۰] کتاب مقدس خلال پیشنهاد به مجهز شدن به سلاحهای معبود در قبال ابلیس، سلطه شیطان بر آدم را موجب قساوت قلب میداند.[۲۱] امام باقر(ع) یکیاز عامل ها سنگدلی را غفلت از خاطر معبود دانستهاند.[۲۲] همینطور به دور ماندن از تعالیم انبیاء و ادیان الهی، عهد و پیمانشکنی، پافشاری برگناه، آرزوهای زمانبر، گنج قارون، زیاده گویی، پرخوری، میل کردن متاع حرام، حرص جهان، خاکریختن بر قبر خاندان، میل کردن خون و قصابی کردن مثلا دست اندرکاران قساوت قلب شمرده گردیدهاند.[۲۳] به اعتقادوباور بعضا بیان اعلام کردن سوای دقت نیز منجر قساوت قلب میگردد.[۲۴]
معالجه
عالمان خلق و خوی قساوت را قابل معالجه میدانند؛ ولی معتقدند معالجه آن آسوده وجود ندارد. ملا احمد نراقی این نظر را دارد اعمال دادنِ مداومِ کارهایی که قلب را کریم ومهربان و قابل انعطاف مینماید، این بیماری را بهتدریج معالجه مینماید.[۲۵] آیةالله دستغیب نیز معتقداست برای معالجه قساوت قلب بایستی آغاز کارداران ساخت و ساز قساوت قلب را شکاف نمود و بعد از آن به آنچه در احادیث درباره معالجه سنگدلی آمده شغل کرد.[۲۶] فرستاده اسلام(ص)،کم آبی دیده( اشک نداشتن دیده) و قساوت قلب را از آرمهای بدبختی شمرده و در داستان دیگری ملاطفت و بخشندگی با یتیم و دست کشیدن بر راز اورا سبب برطرف شدن رنج قلب دانسته میباشد.[۲۷] همینطور خودداری از غفلت و خاطر پروردگار، تلاوت قرآن، محبت به اولیای الهی، خاطر مرگ و اقرار به گناه در معالجه سنگدلی موءثر میباشد.[۲۸]

آدرس مسجد قبا مشهد؛ مسیر دسترسی، موقعیت مکانی و نکات مهم قبل از مراجعه