خرابه شام مکانی در دمشق که یزید بن معاویه، اسیران کربلا را در آن مکان بخشید. در منابع روایی این جای سوای سقف و با دیوارهای سست تعریف شدهاست و ساکنان آن از سوز و سرما و گرما در پشتیبانی نبودند. بنابر بعضی نقلها شهید شدن حضرت رقیه دراین مکان صورت داده میباشد. بعضا از دانشمندان معاصر حضور اسیران کربلا در خرابه شام را نپذیرفته و معتقدند به خیال و خاطر شرایط اجتماعی و احترامی که اهل بیت نزد عموم داشتند، یزید نمیتوانسته آنها را در خرابه مکان دهد. ازاینرو، یزید آن ها را در قصر خویش مکان داده و قصر یزید در «محلة الخراب» مسجد قبا مشهد بوده میباشد.
خرابه شام در ادبیات عاشورایی به ویژه در مرثیهسرایی، روضهخوانی و نوحهخوانی آیتم دقت قرار گرفته میباشد. بیان شده یزید بن معاویه، اسیران کربلا را در دمشق در خرابهای بی سقف مکان بخشید.[۱] در ادبیات عاشورایی از آن با تیتر خرابه شام خاطر میگردد.[۲] سازه به نقل روحانی اثر گذار محل اقامت اسیران، منزلای متصل به کاخ یزید آدرس مسجد قبا مشهد بوده میباشد.[۳]
تعریف در احادیث
در بعضی احادیث[۴] توصیفاتی برای خرابه شام آمده میباشد.[یادداشت ۱] مثلا اینکه منزلای که سقف نداشته و دیوارهایش سست بوده میباشد.[۵] همینطور برپایه گفتگویی که سید نعمت الله جزایری از منهال بن عمرو با امام سجاد(ع) نقل کرده منزل سایبان نداشته و آفتاب به داخلش میتابیده[۶] و اسیران را از سوزوسرما و گرما نگهداری نمینموده است.[۷] بعضی از اسیران میگفتند یزید مارا دراین خرابه نبی تا بر رمز ما حاد گردد[۸] رزرو مسجد قبا مشهد و ما کشته شویم.[۹]
اسیران کربلا در خرابه
از بعضا احادیث برمیآید که اسیران کربلا در خرابه موقعیت قابل قبولی نداشتهاند؛ آفتاب آنها را اذیت میکرده[۱۰] و بر تاثیر آن، شکلهایشان پوست انداخته بود.[۱۱] آنها در خرابه برای امام حسین(ع) مدیحهسرایی و زاری میکردند.[۱۲] همینطور در بعضی از احادیث آمده میباشد یزید بر خرابه نگهبانانی گمارده بود که لهجه عربی شماره تلفن مسجد قبا مشهد نمیدانستند.[۱۳]
درباره برهه زمانی اقامت اسیران کربلا در خرابه شام، اختلاف میباشد. در بعضی منابع آمده میباشد آنهارا در آنجا نگه داشتند تا اینکه شکلهایشان پوست انداخته بود.[۱۴] بعضی از نویسندگان، توقف کاروان اسرا در خرابۀ شام، را حدود یک هفته تقریب زدهاند.[۱۵] بعضا از تاریخپژوهان برپایه روایتی از امام سجاد(ع)، دوران اقامت در خرابه را دو روز بیان کردهاند.[۱۶]
اتفاق ها در خرابه
زمانی که اسیران کربلا در خرابه شام به راز میبردند اتفاقاتی صورت اعطا کرد مثلا:
شهید شدن رقیه
نوشتهیعلمیٔ مهم: رقیه دختر امام حسین
مطابق بعضی از منابع، دختر خردسالی از امام حسین(ع) در خرابه شام از جهان رفته میباشد.[یادداشت ۲] به نقل از کتاب بی نقص بهائی، این دختر عذر پدرش را گرفت. یزید امرکرد راز امام حسین را نزد وی بردند وی رمز بابا را در دامن گرفت و آن قدر شیون کرد تا از جهان رفت.[۱۹] برخی از منابع متأخر اسم این دختر را رقیه گفتهاند.[۲۰] میرزا جواد تبریزی، بقاع منسوب به حضرت رقیه را از اولیه دارای شهرت و حسین مظاهری همین جای را مرقد او دانسته میباشد.[۲۱]
خواب سکینه
بعضا منابع، خوابی از حضرت سکینه در روز چهارمین که در دمشق بوده، نقل کردهاند.[۲۲] به گفته ابن نما حلی، سکینه خواب چشم بود که رسول اکرم(ص)، حضرت بشر، حضرت ابراهیم، حضرت موسی و حضرت عیسی برای زیارت امام حسین(ع) به کربلا می روند در حالیکه نبی اسلام محاسنش را به دست گرفته، گاهی به زمین میزمین خورد و گاهی از زمین بلند میشد. همینطور حضرت فاطمه، حوا، آسیه، مریم و خدیجه نیز آمده بودند در حالیکه حضرت زهرا(س)، دست بر رمز نهاده بود و گاهی به زمین میبهزمینخورد و گاهی برمیخاست. وی خویش را به حضرت زهرا(س) رساند و استارت کرد به شیون کردن، حضرت زهرا(س) به وی اذعان کرد: سکینه جان بس میباشد که شیونات جگرم را حریق زد و بندهای قلبم را انقطاع کرد. این تیشرت آغتشه به خون پدرت حسین میباشد که آن را از خویش مستقل نمیکنم تا آفریدگار را ملاقات کنم.[۲۳]
شک وتردید در وجود خرابه
برخی از دانشمندان شیعی، مکاندادن اسیران کربلا در خرابه را نپذیرفتهاند. محمدهادی یوسفی غروی بر این یقین میباشد که به خیال و خاطر وضعیت اجتماعی و احترامی که اهل بیت نزد عموم داشتند یزید نمیتوانسته آنانرا در خرابه مکان دهد. ازاینرو، یزید آنها را در قصر خویش مکان داده و قصر یزید در «محلة الخراب» بوده میباشد.[۲۴] در بعضی منابع نیز آمده میباشد که بعداز آنکه یزید اسیران اهل بیت به منزلاش آورد و آنها را در قصر مکان اعطا کرد زنان از خویشاوندان معاویه با روضه و اشک و فغان از آن ها استقبال کردند و هر چه خرقه و زیور آلات داشتند نثارشان کردند و سه روز مجلس عزا بهپاکردند. [۲۵]
رزرو مسجد قبا مشهد برای برگزاری مراسم