از بینش عموم عرب قبل از اسلام
حلم فی مابین عموم عرب قبل از اسلام نیز از فضائل اساسی و یکی اجزای هفتگانه مروت که نزد آنها جایگاهی مانند آیین داشت محسوب می شد.[۲۲] یکیاز صفات مدیریت خاندان، همینطور یک کدام از حالت مورد نیاز برای سیادت و قضاوت در بین عموم، حلم بود. کسی لایق سر گروهی و سیادت بود که آزار رسانیهای قومش را تحمل نماید، از رفتارهای زشت و سفیهانه دیدهپوشی نماید و با گاز در گیر خشم و غضب نشود. مَثَلِ «اُحلُم تَسُد» (حلم پیشه کن تا سیادت بیابی) حاکی از این فرمان میباشد.[۲۳] در عین درحال حاضر، گاهی حلم را نشان ضعف مسجد قبا مشهد میدانستند.[۲۴]
گولدتسیهر،[۲۵] و به تبعیت از وی ایزوتسو،[۲۶] با استناد به کاربرد دو واژه و کلمه حلم و جهل در اشعار جاهلی و متن ها صدر اسلام، ضدونقیض حقیقی و واقعی جهل را حلم دانستهاند خیر دانش. اگرچه دانشگاه در مقابله با جهل قرار میگیرد، ولی درین مفاد، جهل در معنایی ثانوی بهفعالیت رفته میباشد. در واقع، نامیده شدن زمان قبل از بعثت رسول(ص)، به زمان ناآگاهی، به معنای «بعد از ظهر جاهلیت» وجود ندارد، بلکه خواسته از آن، عصرای میباشد که روحیه خشونت، بیرحمی، انتقامجویی و غرور خویشاوندانای قاضی آدرس مسجد قبا مشهد بوده میباشد.[۲۷]
باتوجه بهاین روحیه، استخراج به حلم برای مشرکان عرب امری طاقت فرسا، و در شکل نیل بدان، نگهداری آن برای برهه زمانی وقت گیر دشوار بود، چون این فضیلت میان آنها مبنای پایدار و محکمی نداشت.[۲۸] فرستاده(ص) به معنی حلم تغییری اصلی ساخت و آن را بر پایهای سفت، یعنی توحید، پایدار ایجاد کرد. در اسلام مهم ترین امری که در مقابله با نا آگاهی میباشد، رویگردانی از پرستش بتها، ستمگری و رفتارهای غیراخلاقی میباشد. بهاینترتیب، ضدونقیض جهل، گستره معناییای بهحجم آیین رزرو مسجد قبا مشهد می یابد.[۲۹]
در روایات
امام علی(ع): لَیسَ الْحَلیمُ مَنْ عَجَزَ فَهَجَمَ وَإِذا قَدَرَ انْتَقَمَ، إِنَّمَا الْحَلیمُ مَنْ إِذا قَدَرَ عَفا وَکانَ الْحِلْمُ غالِبا عَلی مجموعِّ أَمْرِهِ (ترجمه: هر که زیرا ناتوان گردد هجوم پیروزی و زیرا توان یابد انتقام گیرد صبور وجود ندارد، بلکه صبور کسی میباشد که اقتدار داشته باشد ولی سپری شد نماید و بردباری بر کلیه کارها وی موفق شماره تلفن مسجد قبا مشهد باشد.)
غرر الحکم، ج ۵، ص۹۱.
در روایات نیز حلم به کظم غیظ و احاطه بر نفس مضمون شدهاست[۳۰] و سَفَه و غَضَب مفاهیم ضد و نقیض حلم معرفی گردیدهاند.[۳۱]
حلم به لامپ معبود تشبیه شدهاست که راه و روش وصال به قرب الهی را برای دارای آن پرنور میسازد.[۳۲] همینطور از حلم تحت عنوان برترین عزت و شایسته ترین یار آدم خاطر کردهاند[۳۳] و آن را در شمار اصول هفتگانه مراودات اجتماعی برشمردهاند.[۳۴] از این قبلی، حلم یکیاز ده فضیلت اخلاقی برخیس، که از خصایص رسولان الهی میباشند، و نیز یکیاز نمادهای امام بر حق میباشد.[۳۵] ازاینروست که در روایات، اشخاص به حلمورزی سفارش گردیدهاند[۳۶] و وی را ترغیب کردهاند که درحالتی که واجد این کردارنیک نیستند، آن را از آفریدگار درخواست کنند.[۳۷]
معصومین علیهمالسلام، بابیان ریشه حلم و اثاثیه و نتیجه ها آن، به تبیین هرچه بیشتر بعد ها این مورد پرداختهاند. به ذکر علی علیهالسلام، حلم در بلند همتی، طاقت و صَمْت (بدون صدا) ریشه دارااست.[۳۸] البته سعی در رویکرد تخلق به اخلاق حلم، فارغ از معرفت معبود و اقرار به توحید او، ره به جایی نخواهد موفقیت.[۳۹] در همین باره، امام درست گو علیهالسلام به ذکر مواقعی از شرایطهایی که آدم می بایست در آن ها حلم بورزد و مشقت این فعالیت را تحمل کند اشاره کردهاند.[۴۰]
بنابر روایات، حلم و کظم غیظ موجب اعتدال آدم در کارها و متانت یافتن جاری وی میگردد.[۴۱] همینطور عیوب آدم را میپوشاند و مقام او را فی مابین عموم و نیز در آخرت بالا می برد.[۴۲]
در برخی روایات به ارتباط حلم و مفاهیمی زیرا عقل، دانش و ایمان پرداخته گردیدهاست. حلم از نتیجه ها عقل و دانش[۴۳] و در عین حالا از موادسازنده آن دو دانسته گردیده است.[۴۴] همینطور حلم از موادتشکیل دهنده ایمان،[۴۵] از علامتهای زاهدان و اهل زهد،[۴۶] یک کدام از عناصر عدل و از اوصاف مایحتاج حکم کننده[۴۷] و یکیاز وضعیت عابدان میباشد.[۴۸]
امکانات مورد نیاز برای برگزاری مراسم در مسجد قبا مشهد