رابطه با منصور عباسی
محمد بن جریر طبری تاریخنگار قرن سوم قمری نقل نموده است که در ۱۴۰ق، منصور عباسی برای حج به مکه رفته بود، تنی چند از علویان مانند محمد نفس زکیه و ابراهیم، فرزندان عبدالله محض و عده ای از خراسانیان هوادارش نیز در مکه اجتماع کردند. بعضا از آن ها تصمیم گرفتند منصور را ترور نمایند البته محمد مخالفت کرد. این تصمیم را اسماعیل به اگاهی منصور رساند و وی عبدالله را دستگیر کرد و فرزندانش را از وی خواست، البته عبدالله پرهیز کرد و به زندان بهزمینخورد و اموالش فروخته مسجد قبا مشهد شد.[۲۹]
ادعای امامت اسماعیل
بینش امامیه
علمای امامیه منکر وجود نص بر امامت اسماعیل بودهاند و روایاتی را نقل کردهاند که امامت اسماعیل را رد کرده میباشد.[۳۰] برای مثال احادیث حدیث لوح[۳۱] و حدیث جابر[۳۲] میباشد که بر طبق آن ها نبی(ص)، اسامی امامان دوازدهگانه را ذکر نموده است و در آنها امام بعداز جعفر بن محمد، فرزندش موسی معرفی گردیدهاست خیر اسماعیل. همینطور امام راست گو(ع) در مفاد زیادی امامت موسی بن جعفر را به اصحاب مجاورت خویش اعلام کرده بود. در هرکدام از کتابهای الکافی،[۳۳] ارشادوراهنمایی،[۳۴] اعلام الوری[۳۵] و بحارالانوار،[۳۶] بابی درباره نصوص امامت موسی بن جعفر(ع) وجود دارااست که به ترتیب ۱۶، ۴۶، ۱۲ و ۱۴ ماجرا را در این مورد نقل آدرس مسجد قبا مشهد کردهاند.[۳۷]
آشکارسازی مرگ
برپایه روایتی از زرارة بن اعین، پس از مرگ اسماعیل و پیش از دفن وی، امام راستگو(ع) حدود سی بدن از یاران مجاورت خویش را درباره مرگ فرزندش شاهد گرفت.[۳۸] همینطور غسل، کفن، مراسم تدفین و دفن اورا آشکارا برگزار کرد[۳۹] و دستورداد به نیابت وی حج به جا آورده خواهد شد.[۴۰] مقصود امام از این عمل زدودن اعتقادوباور به امامت او بود به این دلیلکه به گمان بعضا وی امامِ بعداز امام درستگو بود.[۴۱] با این اکنون به اطمینان بعضی از اسماعیلیه، اسماعیل نمرده بود و ظاهرسازی مرگ وی برای فریب عموم و مراقبت جان وی و اطرافیانش رزرو مسجد قبا مشهد بوده میباشد.[۴۲]
نگرش اسماعیلیه
نوشته ی علمیٔ مهم: اسماعیلیه
اسماعیلیه اسم فرقههایی میباشد که بعد از امام درست گو(ع) به امامت فرزندش اسماعیل یا این که نوادهاش محمد بن اسماعیل اعتقاددارند.[۴۳] به اعتقادوباور مبارکیه و قَرامطه از فرقههای اسماعیلیه، امامِ بعد از جعفر بن محمد، محمد بن اسماعیل میباشد چراکه اسماعیل جانشین امام راستگو(ع) بوده و زیرا وی در طول حیات پدرش فوت کرده، امام راستگو(ع) امامت را به محمد فرزند او ودیعت میباشد. به اطمینان آنها پس از امامت حسنین(ع) روا وجود ندارد که امامت از اخوی به اخوی منتقل خواهد شد.[۴۴] سعد بن عبدالله اشعری این اعتقاد و باور را به اسماعیلیه خالصه یا این که خطابیه نیز نسبت داده میباشد.[۴۵] بعضا از اسماعیلیه نیز معتقدند اسماعیل بن جعفر از عالم نرفته، بلکه وی مهدی موعود میباشد.[۴۶] با این حالا در منابع اسماعیلی و اثر ها حاکم نعمان، نص داستان قطعی درباره امامت اسماعیل نیامده میباشد.[۴۷] هرچند که جعفر بن منصور الیمن داعی اسماعیلی اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم قمری احادیثی را فارغ از بیان سلسله راویان، درباره امامت اسماعیل گردآورده میباشد.[۴۸] همینطور در بعضی منابع آمده میباشد که خلفای فاطمی ابتدا به مکان اسماعیل، برادرش عبدالله افطح را امام معرفی میکردهاند بعد از آن از این دستور عدول کرده و امامت اسماعیل را مطرح شماره تلفن مسجد قبا مشهد ساختند.[۴۹]
بداء درباره اسماعیل
قبر اسماعیل بعداز جابجایی به بقیع در نقشه آرامستان بقیع
مبتنی بر برخی از احادیث درباره مجال مرگ اسماعیل بدا فیس داده میباشد تا عموم بدانند که وی بعداز پدرش امام وجود ندارد[۵۰] چراکه گروهی از شیعه ها، اسماعیل را امام بعد از امام راست گو(ع) میپنداشتند و با مرگ او در طی حیات بابا پدیدار شد که وی امام نبوده و امام آینده، موسی بن جعفر(ع) میباشد.[۵۱] اما منابع اسماعیلی احادیث بداء را با امامت اسماعیل مرتبط کردهاند.[۵۲]
مدفن
اسماعیل در ناحیهای بهاسم عُرَیض در اطراف مدینه از عالم رفت و در بقیع دفن شد.[۵۳] در زمان خلافت فاطمیان (۲۹۷-۵۶۷ق)، بر قبر وی آرامگاهی ساخته شد.[۵۴] مرقد وی در خارج از آرامستان بقیع به مسافت ۱۵ متری دیوار بقیع، در جهت غرب و روبهروی قبرهای ائمه بقیع قرار داشت.[۵۵] قبر اسماعیل از سوی شیعهها و بهویژه اسماعیلیه زیارت میشد.[۵۶] حجگزاران اهل ایران در مسافرت به مدینه، غالبا هنگام زیارت بقیع، این امامزاده را نیز زیارت میکردند و در سفرنامههای آنها توصیفی از ضریح وی تصویب شدهاست.[۵۷]
به گفته محمدصادق نجمی (۱۳۱۵-۱۳۹۰ش) در سال ۱۳۹۴ق هنگام زیرسازی خیابان غربی بقیع، محوطه پیرامون قبر اسماعیل تخریب شد و اینگونه شایع شد که لاشه وی بعد از قرنها به طور سلامت علنی شده میباشد، جسد اسماعیل به داخل بقیع منتقل شد و محل آن در سمت شرقی شهیدان حَرّه و در ۱۰ متری قبر حلیمه سعدیه جای دارد.[۵۸]
رابطه با منصور عباسی
محمد بن جریر طبری تاریخنگار قرن سوم قمری نقل نموده است که در ۱۴۰ق، منصور عباسی برای حج به مکه رفته بود، تنی چند از علویان مانند محمد نفس زکیه و ابراهیم، فرزندان عبدالله محض و عده ای از خراسانیان هوادارش نیز در مکه اجتماع کردند. بعضا از آن ها تصمیم گرفتند منصور را ترور نمایند البته محمد مخالفت کرد. این تصمیم را اسماعیل به اگاهی منصور رساند و وی عبدالله را دستگیر کرد و فرزندانش را از وی خواست، البته عبدالله پرهیز کرد و به زندان بهزمینخورد و اموالش فروخته مسجد قبا مشهد شد.[۲۹]
ادعای امامت اسماعیل
بینش امامیه
علمای امامیه منکر وجود نص بر امامت اسماعیل بودهاند و روایاتی را نقل کردهاند که امامت اسماعیل را رد کرده میباشد.[۳۰] برای مثال احادیث حدیث لوح[۳۱] و حدیث جابر[۳۲] میباشد که بر طبق آن ها نبی(ص)، اسامی امامان دوازدهگانه را ذکر نموده است و در آنها امام بعداز جعفر بن محمد، فرزندش موسی معرفی گردیدهاست خیر اسماعیل. همینطور امام راست گو(ع) در مفاد زیادی امامت موسی بن جعفر را به اصحاب مجاورت خویش اعلام کرده بود. در هرکدام از کتابهای الکافی،[۳۳] ارشادوراهنمایی،[۳۴] اعلام الوری[۳۵] و بحارالانوار،[۳۶] بابی درباره نصوص امامت موسی بن جعفر(ع) وجود دارااست که به ترتیب ۱۶، ۴۶، ۱۲ و ۱۴ ماجرا را در این مورد نقل آدرس مسجد قبا مشهد کردهاند.[۳۷]
آشکارسازی مرگ
برپایه روایتی از زرارة بن اعین، پس از مرگ اسماعیل و پیش از دفن وی، امام راستگو(ع) حدود سی بدن از یاران مجاورت خویش را درباره مرگ فرزندش شاهد گرفت.[۳۸] همینطور غسل، کفن، مراسم تدفین و دفن اورا آشکارا برگزار کرد[۳۹] و دستورداد به نیابت وی حج به جا آورده خواهد شد.[۴۰] مقصود امام از این عمل زدودن اعتقادوباور به امامت او بود به این دلیلکه به گمان بعضا وی امامِ بعداز امام درستگو بود.[۴۱] با این اکنون به اطمینان بعضی از اسماعیلیه، اسماعیل نمرده بود و ظاهرسازی مرگ وی برای فریب عموم و مراقبت جان وی و اطرافیانش رزرو مسجد قبا مشهد بوده میباشد.[۴۲]
نگرش اسماعیلیه
نوشته ی علمیٔ مهم: اسماعیلیه
اسماعیلیه اسم فرقههایی میباشد که بعد از امام درست گو(ع) به امامت فرزندش اسماعیل یا این که نوادهاش محمد بن اسماعیل اعتقاددارند.[۴۳] به اعتقادوباور مبارکیه و قَرامطه از فرقههای اسماعیلیه، امامِ بعد از جعفر بن محمد، محمد بن اسماعیل میباشد چراکه اسماعیل جانشین امام راستگو(ع) بوده و زیرا وی در طول حیات پدرش فوت کرده، امام راستگو(ع) امامت را به محمد فرزند او ودیعت میباشد. به اطمینان آنها پس از امامت حسنین(ع) روا وجود ندارد که امامت از اخوی به اخوی منتقل خواهد شد.[۴۴] سعد بن عبدالله اشعری این اعتقاد و باور را به اسماعیلیه خالصه یا این که خطابیه نیز نسبت داده میباشد.[۴۵] بعضا از اسماعیلیه نیز معتقدند اسماعیل بن جعفر از عالم نرفته، بلکه وی مهدی موعود میباشد.[۴۶] با این حالا در منابع اسماعیلی و اثر ها حاکم نعمان، نص داستان قطعی درباره امامت اسماعیل نیامده میباشد.[۴۷] هرچند که جعفر بن منصور الیمن داعی اسماعیلی اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم قمری احادیثی را فارغ از بیان سلسله راویان، درباره امامت اسماعیل گردآورده میباشد.[۴۸] همینطور در بعضی منابع آمده میباشد که خلفای فاطمی ابتدا به مکان اسماعیل، برادرش عبدالله افطح را امام معرفی میکردهاند بعد از آن از این دستور عدول کرده و امامت اسماعیل را مطرح شماره تلفن مسجد قبا مشهد ساختند.[۴۹]
بداء درباره اسماعیل
قبر اسماعیل بعداز جابجایی به بقیع در نقشه آرامستان بقیع
مبتنی بر برخی از احادیث درباره مجال مرگ اسماعیل بدا فیس داده میباشد تا عموم بدانند که وی بعداز پدرش امام وجود ندارد[۵۰] چراکه گروهی از شیعه ها، اسماعیل را امام بعد از امام راست گو(ع) میپنداشتند و با مرگ او در طی حیات بابا پدیدار شد که وی امام نبوده و امام آینده، موسی بن جعفر(ع) میباشد.[۵۱] اما منابع اسماعیلی احادیث بداء را با امامت اسماعیل مرتبط کردهاند.[۵۲]
مدفن
اسماعیل در ناحیهای بهاسم عُرَیض در اطراف مدینه از عالم رفت و در بقیع دفن شد.[۵۳] در زمان خلافت فاطمیان (۲۹۷-۵۶۷ق)، بر قبر وی آرامگاهی ساخته شد.[۵۴] مرقد وی در خارج از آرامستان بقیع به مسافت ۱۵ متری دیوار بقیع، در جهت غرب و روبهروی قبرهای ائمه بقیع قرار داشت.[۵۵] قبر اسماعیل از سوی شیعهها و بهویژه اسماعیلیه زیارت میشد.[۵۶] حجگزاران اهل ایران در مسافرت به مدینه، غالبا هنگام زیارت بقیع، این امامزاده را نیز زیارت میکردند و در سفرنامههای آنها توصیفی از ضریح وی تصویب شدهاست.[۵۷]
به گفته محمدصادق نجمی (۱۳۱۵-۱۳۹۰ش) در سال ۱۳۹۴ق هنگام زیرسازی خیابان غربی بقیع، محوطه پیرامون قبر اسماعیل تخریب شد و اینگونه شایع شد که لاشه وی بعد از قرنها به طور سلامت علنی شده میباشد، جسد اسماعیل به داخل بقیع منتقل شد و محل آن در سمت شرقی شهیدان حَرّه و در ۱۰ متری قبر حلیمه سعدیه جای دارد.[۵۸]
آدرس مسجد قبا مشهد؛ مسیر دسترسی، موقعیت مکانی و نکات مهم قبل از مراجعه