سیدحسن طباطبایی قمی دارای شهرت به سید حسن قمی (۱۲۹۰-۱۳۸۶ش) مجتهد و عالم شیعی بومی مشهد و از مبارزین علیه حکومت پهلوی بود. او به ثبت لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی و اصلاحات ارضی در سال ۱۳۴۱شمسی اعتراض کرد. در روزهای قبل از قیام ۱۵ خرداد ماه بازداشت و به یاور امام خمینی زندانی شد. او فرزند آیتالله سید حسین قمی و اخوی آیتالله سید تقی قمی مسجد قبا مشهد میباشد.
معاشطومار و تحصیلات
سید حسن قمی در سال ۱۲۸۹ ش در نجف به جهان آمد و بعداز تحصیلات مقدماتی در دروس محمد حسین غروی نائینی، محمدحسین غروی اصفهانی ، روضه خوان کاظم شیرازی و میرزا محمد آقازاده به یاد دادن علم ها فقاهتی و حوزوی آدرس مسجد قبا مشهد پرداخت.
پس از تعدادی سال همدم بابا به جمهوری اسلامی ایران آمده و در مشهد مقیم گردیده و به ادامه علم آموزی و درس دادن علم ها فقاهتی پرداخت. پس از رخداد مسجد گوهرشاد در ۱۳۱۴ ش، یار و همدم بابا به عراق رفت و به علم آموزی و درس دادن در حیطههای علمیه عراق پرداخت. سید حسن قمی پس از درگذشت بابا، در اواخر دهه ۱۳۲۰ ش از عراق به کشور ایران مراجعت کرد و در مشهد سکونت گزید. او بعداز اقامت در مشهد به درس دادن علم ها فقهی در حوزه علمیه خراسان رزرو مسجد قبا مشهد پرداخت.[۱]
اساتید
محمد حسین نائینی
سید حسین قمی
محمدحسین غروی اصفهانی
روحانی کاظم شیرازی
میرزا محمد آقازاده[۲]
درگذشت
در ۲۱ خرداد ماه سال ۱۳۸۶ش در مشهد درگذشت[۳] آیت الله خامنه ای در پیام تسلیت از وی تحت عنوان دانا و دانا مجاهد خاطر کرد.[۴] و فردای آن روز بعداز اقامه نماز به وسیله آیتالله وحید خراسانی، در بقعه امام رضا(ع) بهخاک شماره تلفن مسجد قبا مشهد ودیعه شد.[۵]
عملهای اجتماعی-سیاسی
سید حسن قمی در مشهد، به تدریج پیوندها خویش را با جمعهای عموم توسعه و گسترش بخشید و امامت جماعت مسجد گوهرشاد را به ذمه گرفت.[۶]
آیتالله قمی در سال ۱۳۴۱شمسی و به دنبال ثبت لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی، طی تلگرافی به اسدالله دانش، الغای شرط اسلام از حالت منتخبان و تبدیل عهد و پیمان قرآن به کتاب آسمانی را قانون شکنی از مقررات شرعی و موجب انزجار و تشویش ذهن ها همگانی عموم جامعهی اسلامی قلمداد کرد و دولت را مکلف به صرفحیث کردن از همه مصوبات مغایر شرع نمود. او علاوه بر سخنرانیهای متعدد در زمینهی با قضیه اصلاحات ارضی و تقسیم زمین موضع گرفت و آن را موضوعای برای نفوذ و احاطه بیگانگان مثلا یهودیان در کشاورزی و اقتصاد جامعه جمهوری اسلامی ایران معرفی کرد.[۷]
در شهر مشهد نیز، آیتالله قمی در گردهماییای که در خانه آیتالله میلانی برای رسیدگی پیامدها لایحه ذکر شده تشکیل گردیده بود، سید جلال تهرانی استاندار خراسان را انذار کرد که در شکل کنسل نکردن ثبتطومار، عموم را به تحصن در مسجد گوهرشاد دعوت خواهد کرد.[۸]
رخداد ۱۵ خرداد ماه و دستگیری
نوشتهی علمیٔ اساسی: قیام ۱۵ خرداد ماه
پیرو تحریم نوروز سال سال ۱۳۴۲ش از طرف امام خمینی و بقیه مراجع، در مشهد آیتالله قمی ۱ فروددین ماه ۱۳۴۲ش را عزای ملی اعلام کرد و مجلس سوگواری در منزلش برگزار شوید که آیتالله میلانی نیز کمپانی کرد. در زمان برگزاری مراسم، نیروهای نظامی و امنیتی خراسان به آنجا حمله کردند و در تضاربهایی که روی اعطا کرد، شغل به تشکیل کمیسیون امنیت خراسان و ترساندن آیتالله میلانی و قمی کشید[۹]. موضعگیریهای سیدحسن قمی منجر شد که پیشین از فرارسیدن محرم ۱۳۴۲ش و ۱۵ خرداد ماه، ساواک مشهد در گزارشی توصیه نماید که آیتالله قمی به انگیزه اینکه هسته مهم تشنج در مشهد میباشد، تبعید شود.
در محرم (۱۵ خرداد ماه) قمی در رجوع از مسجد گوهرشاد بوسیله نیروهای امنیتی رژیم پهلوی بازداشت و به طهران منتقل شوید. او را در طهران یاروهمدم امام خمینی در زندان قصر حبس کرده و بعد از آن به پادگان عشرتآباد منتقل کردند. او پس از مدتی از زندان آزاد شد و به مشهد رجوع و برگشت.
به دنبال تبعید امام خمینی به ترکیه و تکثیر خبر آن در مشهد، علمای اهل مبارزه آن شهر در خانه آیت الله میلانی اجتماع کردند و تصمیم گرفتند تا به تیتر اعتراض نسبت به مبادرت رژیم پهلوی در اخراج امام از جمهوری اسلامی ایران در مسجد گوهرشاد تحصن کنند. مثلا علمای کمپانیکننده دراین اجتماع، آیتالله قمی بود که فورا خانه او به محاصره قوای نظامی درآمد.
به طور همزمان با پخش خبر ثبت ضابطه امان خانواده در سال ۱۳۴۵ش آیتالله قمی آن لایحه را مخالف شرع معرفی کرد و با ارسال تلگرافی به واضح علاوه بر اعتراض به مبادرت وزیر دادستانی در نثار لایحهای به مجلس شورای ملی، بعضا از موارد و مواد آن را در امر تزویج و جدایی مخالف احکام قطعیهی اسلام و قرآن دانسته و از بدیهی خواست که لایحهی ذکر شده را پس بگیرد.[۱۰]
آدرس مسجد قبا مشهد؛ مسیر دسترسی، موقعیت مکانی و نکات مهم قبل از مراجعه