شاهچراغ در شهر شیراز، خیر صرفا یک راءس مذهبی بلکه یک تاثیر هنری و تاریخی میباشد که دارنده قیمت بی نظیری میباشد.
شماره تلفن مسجد قبا مشهد معماری مخصوص آن، با ترکیبی از موادسازنده هنری اسلامی و اهل ایران، تجسمی از زیبایی و عمق فرهنگی میباشد که در طی قرنها به وجود آمده میباشد. برای فهم و شعور عمیق خیس درباره دلایل نامگذاری این جای تاریخی به شاهچراغ و تحقیق قسمت های متعدد بقعه، دراین مقاله از هف هشتاد، یاور ما باشید تا دراین مسافرت به دنیای هنر و معنویت، عمیق ترین اسرار این رده مذهبی را کشف کنیم.
شناخت با بقاع شاهچراغ (ع)
بقاع شاهچراغ، تحت عنوان آرامگاه امام زاده احمد بن موسی، یک کدام از جای های زیارتی اصلی و آیتم احترام در شیراز میباشد. این آرامگاه که تحت عنوان سومی راس زیارتی پر طرفدار مملکت شناخته میشود، همچون مقبره های امام رضا (ع) و حضرت معصومه (س)، رده خاصی در قلب مسلمانها و شیعه ها داراست. مطابق باورهای شیعه، دو پسر امام موسی کاظم (ع) دراین جا دفن گردیده اند، که سبب گردیده تا بقاع شاهچراغ از در بین زائران محل تعظیم و احترام بیشتری پیدا نماید.
تصویب بقعه شاهچراغ در لیست اثرها ملی کشورایران در سال 1321، نماد از مداقه فرهنگی و تاریخی این جای دارااست. معماری اسلامی این زیارتگاه، با اخلاق فضایی روضه خوان و متانت نصیب برای زائران، آن را به یک نشان از صلابت و ایمان تبدیل نموده است. زمانی شما به مقبره شاهچراغ رمز می زنید، در معرض لحظاتی ادب نصیب و معنوی قرار میگیرید که برای هر زائری تجارب ای محصل و گوناگون ساخت و ساز می نماید.
احمد بن موسی کاظم که می باشد؟
احمد بن موسی کاظم، فرزند امام موسی کاظم و اخوی امام علی بن موسی الرضا، از پیشوایان پر رنگ میباشد که در روزگار امامت پدرش یکیاز اهم شخصیت های آن فرصت بود. بعد از شهیدشدن امام موسی کاظم، عموم مدینه به وی امان بردند و امیدوار بودند که وی تحت عنوان جانشین پدرش، رهبری را بر ذمه بگیرد ولی دراین در میان، معاونت امامت به علی بن موسی الرضا واگذار شد. احمد بن موسی کاظم آن گاه به شهر شیراز رفت و در آنجا به امر مأمون و به وسیله قتلغ خان به قتل رسید.
احمد بن موسی کاظم، با دقت به ارثیه فرهنگی و مذهبی فامیل اهل بیت، در مسیر معاش خویش به یاری به مستمندان و آزادی بردگان اسارت درگیر بود. از روش صرف بخشی از گنج خویش و فایده گیری از میزان دارایی های مالی و باغاتی که به ارث برده بود، سعی بر رفع فقر و بازرسی به نیازهای اجتماعی داشت. به همین ادله، وی تحت عنوان یکی فردانی که تحت عنوان ستوانان فرهنگی و اجتماعی در زمانه خویش درخشید، به یادگار عالمانه ای در تاریخ مانده میباشد.
حضرت شاهچراغ (ع) فرزند چه کسی است؟
حضرت شاهچراغ (ع) که آیتم احترام و عبادت بخش اعظمی از عموم میباشد، فرزند امام موسی کاظم (ع) و اخوی امام رضا (ع) بوده میباشد. مامان شاهچراغ ام احمد (ملقب به سیدالسادات) بوده میباشد. قیمت آرامگاه حضرت شاهچراغ به قدری زیاد میباشد که گردشگران تور شیراز، میدانند که آرامگاه محمد بن موسی کاظم، که اخوی دیگر احمد بن موسی کاظم بوده و با اسم آستان مقدس محمدی شناخته می گردد، در اطراف شاهچراغ واقع گردیده و با معماری خاص و زیبای خویش، از بدور قابل مشاهده میباشد.
انگیزه نامگذاری شاهچراغ
تا فرصت حکومت امیر عضدالدوله دیلمی، هیچ کسی اطلاعی از جای دفن سید میر احمد نداشت. یک زن پیر که در منزل ای در حوالی تپه ای خاکی معاش میکرد، نوری در بالای آن تپه رویت کرد. وی برای مدتی درپی این فروغ و روشنایی بود و بهاین سود رسید که ممکن میباشد یکی امامزادگان در آنجا دفن گردیده باشد. این زن، حادثه را با امیر عضدالدوله دیلمی به اشتراک گذاشت. امیر عضدالدوله، که اولاً از این سخنان تعجب کرده بود، پس از فکری کوتاه، تصمیم گرفت که در اولی شب آدینه به منزل زن برود تا این نوروروشنایی را از مجاورت ببیند. هنگامی شب آدینه فرا رسید، امیر به منزل زن رفت و آنجا بخوابید. وی به زن اعلام کرد که در صورتی فروغ پرنور شد، اورا بیدار نماید.
در نقطه پايان شب، زن نوری را در بالای تپه به وضوح رویت کرد و با صدای بلندی سه توشه فریاد زد: “فرمانروا، لامپ!” امیر به سمت آن نوروروشنایی جنبش کرد، البته زمانی به محل رسید، نوروروشنایی هلاک شد. البته زمانی به منزل رجوع و برگشت، مجدد نوروفروغ را براق خیس از مدام مشاهده کرد. این واقعه منجر شد که امیر فردی را بدین ناحیه اعزام نماید تا مسئله را تحقیق کند. در غایت، مدفن فرزند ارشد حضرت موسی بن جعفر (ع) در اوایل قرن هفتم به وسیله اتابک ابوبکر بن سعد بن زنگی (قاضی عجم) کشف شد و در به عبارتی جای یک مقبره برای وی ساخته شد. از آن مجال به سپس، آرامگاه سید میر احمد به اسم شاهچراغ شناخته شد و با گذر مجال، این جای به شکلی که امروزه دارااست، گسترش یافت.
تاریخچه آرامگاه شاهچراغ
آرامگاه شاهچراغ در زمان حکومت اتابکان در قرن ششم هجری ساخته شدند. امیر مقرب الدین، وزیر اتابک، با ساخت و ساز گنبد و بناهای آرامگاه، این جای را خوشگل کرد. در سال 723 هجری قمری، ملکه تاشی خاتون، مامان حکم دهنده عجم، امرکرد تا آرامگاه را به زیبایی بیشتری تجدید بنا نمایند. این عملیات به بازه زمانی 5 سال زمان بر شد و خلال ساخت مرقد گران قدر و گنبد قشنگ، مکتب و مهمانخانه ای نیز ساخته شد. همینطور، تنی چند از دکان های فضا بقاع وقف شدند. زیارت آرامگاه شاهچراغ گزینه اعتنا متعددی از گردشگران بود. ابن بطوطه که در سال 726 هجری از شیراز بازدید کرده بود، در سفرنامه اش به اقدامات ملکه تاشی خاتون درباره آرامگاه اشاره کرده و درباره بقاع شاهچراغ نوشته میباشد:
“این آرامگاه گزینه احترام عموم شیراز میباشد و آنها برای تبرک و توسل به زیارت آنجا میروند. ملکه تاشی خاتون در کنار این سازه، مکتب و مرکزی برای ارائه خوراک به مسافران تاسیس نموده است. در شب های دو شنبه، وی به زیارت آرامگاه میآید و در آن شب، قضات، فقها و سادات شیراز نیز حضور دارا هستند. طعام و میوه به عموم ارائه می گردد و بعداز شام، واعظ به منبر می رود. ملکه در یک غرفه در اطراف مسجد نشسته و در انتها هم موسیقی با طبل و شیپور و بوق اعمال میشود.”
بعد از مدتی، در زمان حکومت صفویه، در سال 912 هجری، آرامگاه شاهچراغ به فرمان فرمانروا اسماعیل مجدد نوسازی شد. ولی در سال 997 هجری به وقوع زمین لرزه خورد و جراحت های متعددی به آن وارد شد. هنگامی که نادرشاه حکم دهنده شد، پیمان اعطا کرد که در شکل موفقیت بر افغان ها، اقدامات ما یحتاج برای مرمت آرامگاه را جاری ساختن دهد. بعداز حصول موفقیت، وی امر کرد که ساختمان مجدداً تجدید بنا گردد و یک قندیل طلا جواهرات با وزن 720 مثقال از پایین گنبد معلق گردد. این قندیل از طلا و جواهرات بود و زنجیر آن تخریب شد. در سال 1243 هجری، فتحعلی فرمان روا قاجار امر کرد که کف زیارتگاه این جای 1 متر فراتر از سطح زمین ساخته خواهد شد. همینطور، آینه کاری های زیبایی نیز در سال 1306 هجری دراین آرامگاه اجرا شد که هر بیننده ای را به خویش جلب میکرد.
گنبد شاهچراغ
اولی گنبد این آرامگاه متبرک، در سال 623 هجری قمری به امر امیر مقرب الدین مسعود بن بدرالدین (وزیر اتابک) ساخته شد. در سال 745 هجری قمری نیز، به امر ملکه تاشی خاتون تعمیراتی بر روی آن جاری ساختن شد. زمین لرزه ای که در سال 1239 هجری قمری فیس بخشید، منجر ویرانی اکثری از بناهای شیراز، برای مثال شاهچراغ شد. حسینعلی میرزا قاجار، بعد از مرمت بقاع، امر به تشکیل داد گنبد جدیدی برای آن بخشید که روی آن سوره “طه” حک شد. در سال 1246 هجری قمری نیز، به امر فتحعلی فرمان روا قاجار، گنبد تعمیر شد و بر بخش داخلی آن نیز سوره “فتح” با آینه کاری حک شد.
در سال 1379 هجری قمری، گنبد قبل که وزن آن 72 بدن بود، کلاً ذیل آورده شد و یک گنبد فلزی بسیار خوشگل بر روی مبنا های آن قرار گرفت. وزن گنبد نو حدود 36 بدن میباشد که به صورت چشمگیری کاسته شده میباشد. این گنبد نو از زیباترین گنبدهای جانور در دنیا میباشد. کاشی کاری های تخریب گردیده گنبد، در طول تولیت حاج سید محمد مهدی دستغیب تماما ترمیم شد و با طرح جدیدی بر روی بدنه گنبد نصب شد. اینک این گنبد باشکوه همانند نگینی سبز در شهر شیراز رخنه نموده است.
گلدسته های شاهچراغ
یکیاز گلدسته های این آستان در شمال تراس و دیگری در جنوب آن قراردارد. گلدسته جنوبی با مقصود قرینه سازی و پخش صدای اذان تا اقصی نقاط شیراز ایجاد شده است. این گلدسته ها از بتن آرمه تشکیلشده و کاشی کاری های زیبای آنها به وسیله کارخانه معرق کاری آستان و با رنگ های طبیعی انجام شده میباشد. گلدسته شمالی با اسم های خداوند متبرکه و گلدسته جنوبی با اسم های ائمه زینت داده شدهاست. صدای دلنشین قرآن و اذان هر روز سه توشه از این گلدسته ها به گوش میرسد.
حیاط شاهچراغ
ایوانی قشنگ به بنای شاهچراغ افزوده گردیده که نمای آن از سنگ مرمر بوده و حرمی کلان در غرب آن جای دارد. این حیاط دارنده ارتفاع تقریبی 38 متر و پهنا 5.5 متر میباشد و در آن 10 ردیف مشاهده می شود. ردیف های آهنی حیاط با چوب های نفیسی پوشیده گردیده که در حوالی چهار جبهه آنان اسم های معبود حک گردیده است. در دو سوی درب طلایی بقاع نیز دو راهرو برای دسترسی به حیاط و بقعه وجود داراست. همینطور، در نصیب جلویی حیاط ذیل ردیف ها سنگ مرمر حجاری گردیده نصب شدهاست. سقف زیبای تراس که بوسیله هنرمندان کارخانه نجاری آستان مقدس شاهچراغ اینگونه هنرمندانه تزئین گردیده، دقت گردشگران تور شیراز را به خویش جلب می نماید.
رواق های شاهچراغ
سه رواق به تراس اضافه گردیده که به قرینه سازی شمال و جنوب حیاط، و سرویس ها بیشتر به زائرین و گردشگران تور شیراز تخصیص داده گردیدهاست. یکیاز دیده نوازترین کاشی کاری های شاهچراغ درین بخش قابل مشاهده میباشد.
معماری شاهچراغ
قسمت های گوناگون مقبره حضرت شاهچراغ در قبلی، آستان محمدی دارنده صحن و حیاطی غیر وابسته بود که عموم می توانستند از روش بازار در بین الحرمین به صحن حضرت معصومه برسند. با تغییراتی که در دهه شصت ساخت شد، تالار جدیدی بالای بارگاه سید میر محمد تاسیس شد و آیتم به کارگیری قرار گرفت؛ همینطور، حیاط بزرگتری برای آن ساخته شد و هنرمندانی که بر روی نماسازی ضریح سید میر احمد عمل کرده بودند، نماسازی این ضریح را هم به زیبایی ایفا دادند. با ارتقا گسترش و عمران آستان مقدس حضرت شاهچراغ، اماکن بازار در میان الحرمین و منزل های تاریخی شهر خریداری شد تا با تخریب آنها فضای پهناور ای برای این آستان ساخت و ساز گردد. اکنون، هر دو مرقد در یک صحن قرار گرفته اند که صحن حضرت معصومه اسم داراست و شکوهی بی همانند دارااست.
این صحن مرکزی به صورت مستطیل میباشد که مساحت آن نزدیک به 14 هزار مترمربع بوده و به دور تا بدور آن 162 غرفه در 2 طبقه ایجاد شده است. کف صحن مزین به سنگ های گندمک عجم میباشد که جلوه ی بی نظیری به آن بخشیده میباشد. نماسازی رواق های این ضریح بوسیله هنرمندان ماهری انجام یافته که زیبایی آن را ارتقا داده اند. نرده های چوبی که درین صحن چشم می گردند، از چوب ساج تشکیل شده اند.
گردشگران تور شیراز برای ورود به ایوان شاهچراغ بایستی از درب های اساسی که در جبهه های شمالی و جنوبی واقع گردیده، استعمال نمایند. همینطور، دو درب فرعی نیز وجود دارااست که به مسجد جامع عتیق و بازار حاجی رویکرد پیدا می نماید. هنگام آمدن به تراس، با چشم انداز ای دل انگیز روبرو میشوید که مشمول حوضی بلندمرتبه با فواره های قشنگ بوده و فضا آن نیز درخت هایی قد دانش کرده اند و آرامگاه در سمت غرب ایوان قراردارد.
قسمت های گوناگون مقبره حضرت شاهچراغ مقبره شاهچراغ چهار صحن دارااست که عبارتند از:
صحن اساسی
صحن امام جواد (ع)
صحن حضرت معصومه (ع)
صحن عتیق
علاوه براین، بقاع سه شبستان هم داراست که عبارتند از:
شبستان حضرت سید میر محمد (ع)
شبستان آیت الله خمینی
دارالعباده (بارگاه حضرت شاهچراغ (ع) دراین شبستان جایدارد)
جاذبه های جالب در صحن بقاع شاهچراغ
در صحن بقعه شاهچراغ، گروه ای از رواق ها و اماکن مختلفی وجود دارااست که بعضی از آنها به دلایل مختلفی جذابیت خاصی داراهستند و زائران میتوانند از بازدید از آنان لذت ببرند. این جاذبه ها عبارتند از:
موزه بقاع: در جنوبی ترین ضلع بقعه شاهچراغ، یک ساختمان دو طبقه واقع گردیده که تحت عنوان موزه تاریخی شناخته میشود. این موزه بیش تر از 8000 قطعه از اشیای تاریخی و گران بها را به اکران نهاده میباشد که مرتبط با زمان های گوناگون تاریخی میباشد.
کتابخانه مقبره: یکیاز از سایر جای های اصلی در صحن مقبره، کتابخانه دیرین و تاریخی مقبره میباشد که مدتها پیش تأسیس گردیده و تعداد متعددی از کتاب ها گران بها و سابق را در خویش مکان داده میباشد.
آرامگاه شاعران: اکثری از شاعران دارای شهرت زمانه پیشین در صحن مقبره شاهچراغ به خاک ودیعه گردیده اند. این حرم ها فعلا در باطن بقعه قرار دارا هستند و اسامی آنان همچنان روی کاشی های مرمرین به طور پر رنگ حک گردیده است.
بازار حاجی: بازار حاجی یکیاز بازارهای دیرین و شناخته گردیده شیراز میباشد که در محوطه بقاع شاهچراغ جای دارد.
مسجد جامع عتیق: این مسجد از سابق ترین مساجد شهر شیراز میباشد و بعداز بازدید از بقاع شاهچراغ، میتوانید به بازدید آن بپردازید.
همینطور، مامان شاهچراغ یا این که ام احمد نیز یک کدام از شخصیت های اساسی در تاریخ شاهچراغ میباشد که آرامگاه وی در شهر شیراز قراردارد و میتوانید از بازدید آن لذت ببرید.
سردرهای مقبره حضرت شاهچراغ (ع)
پیش از توضیح درب های ورودی بقاع مطهر شاهچراغ، قیمت یاد آوری داراست که در پیشین، بقاع دارنده یک در ورودی از سوی میدان احمدی بوده میباشد ولی امروزه، بقاع شاهچراغ دارنده 6 درب ورودی میباشد که به تفصیل پایین میباشند:
باب السجاد: این درب در کنار مقبره مطهر سید میر محمد جایدارد.
باب الرضا: این درب در جنوب غربی صحن واقع گردیده است.
باب موسی بن جعفر: این درب به سمت درب الرضا جای دارد و در سردرب آن جایدارد.
سردرب شرقی: این درب به مسجد جامع عتیق متصل میباشد.
سردرب شمالی: از این درب می شود به بازار شاهچراغ و خیابان احمدی دسترسی داشت.
سردرب جنوبی: این درب به سوی کوچه فی مابین الحرمین و دارالشفاء بقعه منتهی می گردد.
سردرهای مقبره حضرت شاهچراغ (ع)
معرفی ورودی های بقعه حضرت شاهچراغ (ع)
درهای ورودی بقعه حضرت شاهچراغ (ع)
همینطور، بقاع مطهر شاهچراغ دارنده 7 درب ورودی اساسی میباشد که دو درب در شمال، دو درب در جنوب، دو درب از تراس و یک درب طلایی از تراس قراردارد.
درب طلای حیاط دارنده ظاهری مخصوص میباشد، با چهارچوبی 2 متری که درب را در خویش مکان داده و شهرهای زیبایی را منبت کاری نموده است. درب دیرین بقاع به اسم “ظل السلطان” همچنان در موزه مقبره حفظ میشود.
یکیاز درب های شمالی بقاع، به اسم “درب حاج نصیرالملک” از چوب گردو تشکیل شده و با روپوشی از نقره مزین گردیدهاست. همینطور، یکیاز درب های جنوبی به اسم “درب عسکرخانی” با چوب و نقره ایجاد شده است.
اشخاص مطرحی که در بقعه شاهچراغ (ع) دفن گردیده اند
درین مقبره، خلال دو بدن از فرزندان حضرت رضا (ع)، یعنی احمد بن موسی (ع) که در سمت غرب محوطه بقاع و اخوی وی، سید میر محمد که در نصیب شمال شرقی بقاع دفن گردیده اند، اشخاص مطرح دیگری نیز به دفن دراین جا مقدس رسیده اند.
از در میان این اشخاص می شود به شخصیت هایی همانند: آیت الله شهید سید عبدالحسین دستغیب، حضرت آیت الله نجابت، بسمل شیرازی، داوری شیرازی، میرزا ابواقاسم بی سروصدا، فرهنگ وتمدن شیرازی، رسیدن شیرازی، سید ماجد بحرانی، درست گو خان زند، جعفر خان زند، متانت شیرازی، حکیم شیرازی، ابوالقاسم شیرزای، توحید شیرازی، عبدالوهاب یزدانی، میرزا حبیب الله شریفی، عسکر خان و همینطور حضرت آیت الله روحانی عبدالحسین حائری شیرازی اشاره نمود.
جاهای جالب شیراز در حدود شاهچراغ
شاهچراغ شاهچراغ، با شرایط مکانی ایده آل خویش، منجر گردیده تا اکثری از جای های تاریخی و جاهای جالب شیراز در حوالی آن واقع گردیده باشند. دراین نصیب از مقاله، با جاهای جالب در حدود شاهچراغ آشنا خواهید شد.
بازار نماینده قانونی شیراز
بازار نماینده قانونی شیراز یکیاز جای های تاریخی و تفریحی این شهر میباشد که مسافت پاره ای تا شاهچراغ داراست. این بازار زیر لحاظ سازمان به جا مانده فرهنگی و توریسم و صنعت های دستی شیراز قراردارد و همچنان فعال و پربار میباشد. در بازار نماینده قانونی، میتوانید اشکال سوغات شیراز، تولیدات آرایشی-بهداشتی و … را تهیه و تنظیم فرمایید.
مسجد نماینده قانونی شیراز
این مسجد که در جوار گرمابه و بازار نماینده قانونی واقع گردیده، از حیث معماری دارنده پیاده سازی اسلامی بوده و با کاشی های آبی و خط نستعلیق قشنگ بر روی پیکره خویش زیبایی می پوشاند. مسجد نماینده قانونی هنوز هم برای اقامه نماز در دسترس عموم میباشد.
خزینه نماینده قانونی شیراز
خزینه نماینده قانونی، که در اطراف بازار نماینده قانونی واقع گردیده، یکی جاهای جالب شیراز در حوالی شاهچراغ میباشد. در قبلی، این گرمابه اختصاصی فرمانروا و خانواده اش بوده و برای استحمام پیش از مراجعه به مقبره آیتم به کارگیری قرار می گرفت. امروزه این گرمابه تحت عنوان موزه به بازدید همگانی میرسد.
مسجد نصیرالملک شیراز
این مسجد که در مسافت مقداری از مقبره مطهر شاهچراغ واقع گردیده، برای مثال زیباترین مساجد کشور ایران میباشد. پنجره های رنگی و صورتی این مسجد سبب گردیده تا آن را “مسجد صورتی” نامیده اند.
ارگ کریمخان زند
هتل های در حدود شاهچراغ
مسافرت به شیراز هم پا با اقامت در هتل های همسایه شاهچراغ شادی بخش خیس میشود. در اینجا به بعضا از هتل های در حدود مقبره مطهر شاهچراغ اشاره شدهاست:
هتل پنج دری شیراز: بنا شده در پارکینگ همگانی و روبروی شاهچراغ، این هتل از تجهیزات رفاهی برتری برخورداراست
هتل سنتی نیایش شیراز: این هتل سنتی با فضایی تاریخی و تجهیزات رفاهی مطلوب، در سه رویه نمازی واقع گردیده هتل ریتون شیراز: یک هتل ۲ ستاره که در سه شیوه نمازی و کوچه ششم شهید دستغیب واقع گردیده و از تجهیزات رفاهی متنوع برخورداراست.
آدرس مسجد قبا مشهد؛ مسیر دسترسی، موقعیت مکانی و نکات مهم قبل از مراجعه